sızımsızımsızım

He var mı?

2011-07-31T23:22:00.006+03:00

Gomidas ve Kınalıada

2011-07-16T14:35:00.001+03:00

Gomidas Vartabed, 1914-1916 yılları arasında Kınalıada’ya sık sık gelmiştir. Eski adı Ağasi, şimdi ise Fazıl Hüsnü Aykaç isimli sokağın bitimindeki 76 numarada, odaları özellikle Ermeni aydınlara pansiyon olarak kiraya verilen iki katlı ahşap evde Şahan Berberyan, Panos Terlemezyan gibi aydın ve sanatçıların yanı sıra Gomidas Vartabed de konaklardı. Panos Terlemezyan’ın Gomidas Vartabed’i bir halı üzerinde oturmuş ve çam ağacına yaslanmış gösteren 1913 tarihli yağlıboya tablosu eski adalı Bercuhi Şnorhkyan’a göre Kınalıada’da yapılmıştır. Oysa Terlemezyan’ın o tabloyu Kütahya kaplıcalarına yakın bir yerde yaptığı yönünde iddialar da mevcuttur. Vartabed’in İstanbul Pangaltı’daki ikametgahını Terlemezyan ile paylaştığı düşünülürse ressamın aynı üslupla birkaç tablo daha boyamış olması ve iki dostun birlikte birkaç kez Kınalıada’ya gelmiş olmaları ihtimal dışı değildir.

Gomidas Vartabed’in İstanbul’da geçirdiği yazlardan pay biçerek onun Kınalıada’da kaldığı dönemin büyük ihtimalle 1914 yazı olduğunu söyleyebiliriz. Çankırı sürgününden döndüğünde de 1915 ve 1916 yazlarında Ada’ya gelmiş olabilir.

Gomidas Vartabed’in rahatsızlığının başlangıç döneminde yanından neredeyse hiç ayrılmayan Asdvadzadur Harents, hatıralarında: “Ekim 1916’da durumunda değişiklikler görülmeye başladı, her hafta neşesi giderek azalıyordu. Özellikle şu aklımdan hiç çıkmıyor: Bizi ziyaret ettiği son hafta güneşten dolayı hoşnutsuz ve kızgındı, oysa Kınalıada’da bulunduğu zamanlarda güneşin doğuşunun tadını çıkarırdı” der. Kınalıada Kilisesi, tepelikler ve çamlar melankolik Gomidas’ın kederli sesini sık sık dinlemiş olsalar gerek.

Kaynak: Krikor Damadyan ve Vağarşak Seropyan’ın derlediği 2007 tarihli Nersesyan Korosu adlı kitapta yer alan Adalı Episkopos Mesrob imzalı ‘Gomidas Vartabed ve Kınalıada’ adlı makale

Hobi

2011-06-22T02:16:00.011+03:00

Gitme demiyorum, hobi olarak gene git

Biraz dolaş, hava al, hava ver, ekonomiye can ver

Köpeğini gezdir mesela, parklar hepimizin

Elimde senedin var sen kaybedersin

Kutuna gidebilirsin yahut sinemaya

Hava güzel olacakmış yarın şemsiyeni alma

Sen yokken ben biraz uyurum, elma soyarım

Çıkmışken ceketimi de terziye verirsin

Gitme demiyorum, hobi olarak gene git

Saçlarını boyat, ne bileyim balyaj yaptır

Sahafları dolaş mesela, ucuz oluyormuş

Elimde elinin izi var, yıkarım görürsün bak

Suyuma gidebilirsin yahut yoğurt almaya

Hava sıcak olacakmış yarın öğlene kalma

Sen yokken ben biraz özlerim, çekirdek yerim

Çıkmışken raketimi de servise verirsin

Gitme demiyorum sevgilim, hobi olarak gene git

Hatta Ayı Yogi olarak git, KOBi olarak git mesela, kredi al

Yüzde on büyü, değişiklik olsun

Gitme yani

Bak, hobi lazımsa ben olurum hobi

Bahadır Cüneyt Yalçın

Nazar Sözlüğü-Mahrem

2011-04-28T19:13:00.001+03:00

zahir: tanrı'nın doksandokuz isminden biri olan zahir, "gözden saklanmayan" demektir.

zaman: mahallenin gaddar veletlerinin kuyruğunu kopardığı kara kedi, yeni doğan iki yavrusunu uzun uzun yalayıp temizledikten sonra terk etmişti. yavrulardan birini alt katta oturanlar aldı, ötekini de üst katta oturanlar. üst kattakilerin aldıkları yavru hızla büyüyüp, gürbüzleşir-ken; alt katın kedisi de büyüyordu ama aheste revan. oysa her iki kedi de aşağı yukan aynı şeyleri yiyorlardı.
aynı evin üst katında farklı, alt katında farklı işliyordu zaman. alt kattakiler saatlerini hep üst kata göre ayarlıyor ama hep geç kalıyorlardı. kedilere baktıkça zamanın görülebilir bir şey olduğuna inanmaya başlamıştı ev sakinleri. üst katın zamanı göbekliydi; alt katın zamanı ise çelimsiz.
seneler böyle geçti. kediler yaşlanıyorlardı. üst kattaki kedi hızla hantallaşıyor; alt kattaki kedi kocamakta geri kalıyordu. şimdi zaman geriye işliyordu.

zarf: senelerdir postanede memurdu. senelerdir, zarif bayanların değmek istemediği, telaşlı beylerin kapatmaya tenezzül etmediği zarflan şap şup yalayıp kapatırdı. zarfların, üzerlerinde adres yazılı olduğu için değil, yazılan gözlerden sakladıktan için elzem olduklanna inanırdı. mektubu mektup yapan bu kapalılık, bu gözden ıraklıktı. intihar ettiği gün ağzı açık bir zarf bıraktı geride, içine gözünü koydu. "gözü açık gitmiş" diye ağladı sevenleri. huzur içinde yatsın diye, zarfını şap şup yalayıp kapadılar.

zayiçe: gökyüzünün ahvaline bakarak, yeryüzündekilerin talihini görmeye, zayiçesine bakmak denir. zayiçe, oynak yıldızların ne vakit, nerede olduklarını görmeye yarayan cetvelin ismidir.

zehir: kendini göstermeden ölüme sebebiyet veren madde.

zeliha: "koskoca vezirin karısı bir köle için yanıp tutuşuyormuş," diye gülüşüyordu kadınlar. zeliha ise, güzele baktığı için gözlerini cezalandırmasını bekleyenleri anlayamıyordu. merak ediyordu, acaba bu fitne kumkuması, dedikodu ustası kadınlar nasıl görüyordu şu âlemi.
nihayet bir gün, sevdiğini sevmediklerine göstermek için kadınları evine davet etti. onlara meyve ve bıçak verdi. sonra da yusuf u misafirlerin yanına çıkardı. gözlerini yusuf tan alamayan kadınlar, o odadan çıkana kadar, meyve yerine parmaklarını doğradıklarının farkına varmadılar.
zeliha, tabaklan toplarken vakur ve sakindi: "görün işte," dedi, "gözlerimin bana çektirdiklerini!"

zenne: ortaoyununda kadın rollerine çıkan, kadın görünümünde oynayan erkek.

zevahir: görünüş.

zırh: içtekini, dışarının bakışlarından saklayamazsa, daha çabuk yenilir insan ve daha kolay öldürülür savaş meydanlarında.

zıtlık: göze sormuşlar: "en çok ne görmekten hoşlanırsın?". "zıtlık," demiş "bana zıtlık gösterin". yaratıcı tanrıça afrodit ile yıkıcı tanrı ares'in yasak aşkını göstermişler.afrodit ile ares sadece geceleri buluşup, gün ağarmadan ayrılarak ilişkilerini gizlice sürdürüyorlarmış. ama bir gece uyuyakalmışlar. güneş gökyüzündeki yerini aldığında, hâlâ yan yana uyumakta olan âşıklar yakalanmışlar gökyüzüne, (not: zaten yeryüzündeki günahların en iyi seyredildiği yer gökyüzü olmuş daima.) güneş, gördüklerini hemen yetiştirmiş afrodit'in kocası surat yoksulu hephaistos'a. iki çıplak âşığı bir fileyle kıskıvrak bağlayıp, teşhir etmişler ihanetleri ibret-i âlem olsun diye."siz buna zıtlık mı diyorsunuz şimdi?" demiş göz. "sizce afrodit' in yıkıcı tanrı ile kaçamağı mı zıtlık, yoksa ruhu da kendi gibi çirkin hephaistos'a sadık kalması mı? siz bana zıtlık gösterin, zıtlık yok mu?"

zihin: zihin bulandıkça, görüntüler bulanıklaşır.

zilzâl: depremler anlamına gelen zilzâl, kuran'ın doksan dokuzuncu sû- resinin ismidir. sûreye göre, yeryüzü, içindeki bütün ağırlığı dışarıya kusacaktır. o zaman yerin altındaki görünmeyen katmanlar, yerin üstüne çıkıp görünür olacaktır.

zina: zinanın ispatlanabilmesi için dört erkek şahidin işlenen suçu bizzat gözleriyle görmüş olmaları gerekir. şahitlerin aynı şeyi görmeleri yetmez; bir de gördüklerini aynı şekilde ifade etmeleri beklenir. eğer içlerinden biri gördüklerini şüphe uyandıracak biçimde ifade ederse, öteki şahitlerin ifadeleri yalan, suçlama asılsız sayılır.

ziya: ziya, kendinden başka her şeyi görünür kılan şey.

zorba: zorbanın zorbalıklarını hicvettiği için hayatından olan sivri dilli heccavın kellesi, meydandaki kazığın üzerinde günlerce asılı kaldı. gelen baktı, giden baktı, bir bakan bir daha baktı. çünkü zorbanın iktidarı seyirlik bir iktidardı.

zühre: derler ki, aşk da unutulurmuş her şey gibi. hem de yaşanıp bittikten, soğuyup küllendikten sonra değil, tam da doludizgin devam ederken unutulurmuş aşk.
neyse ki, zühre yıldızı varmış göğün üçüncü katında. halen âşık olup olmadıklarını ve eğer âşıklarsa kime âşık olduklarını hatırlayamayanlar, göğün üçüncü katına çıkıp, zühre yıldızının elindeki aşk aynasına bakarlarmış. baktıklarında gördükleri yüz, âşık oldukları kişinin yüzü olurmuş.derler ki, bazıları sadece zifiri karanlık görürmüş aynada. böylelerinin hafızalarından şüphe etmeleri yersizmiş. çünkü tekleyen hafızaları değil, yürekleriymiş.

adem ile havva: adem ile havva, yasak elmanın tadına varınca, farklılıklarını gördüler ilk defa. utanıp, incir yapraklarıyla örtmek istediler , çıplaklıklarını. ama birinde bir, ötekinde üç incir yaprağı vardı. sayı saymayı da öğrenince, bir daha hiç aynı olamadılar.

aşk: âşığının kolları arasında dul kadın, "aşk dediğin yasak olmalıdır," diye mırıldanmış, "yasak da gözden ırak olmalı."
oysa delikanlı dul kadınla seviştiğini herkesin görmesini istiyormuş. büyüdüğünü başkalarına ispatlamalıymış. bu yüzden pencereleri hep açık tutuyormuş. ama sokaktan kimse geçmiyormuş.
derken bir gün, delikanlı evde dolaşırken her zaman kilitli duran, bir kez olsun elini sürmediği kapıyı açmış. "aman tanrım!" diye haykırmış. "bu yüzden mi kilitledin herkesi bu odaya? bizi kimse görmesin diye mi yaptın bunu?" soru cevabını bekleyedursun, dul kadın, evin kapısını toy delikanlının üzerine kilitleyip gitmiş. dul kadın yolda bir tırtıla rastlamış. "gizli âşığım olur musun?" demiş ona. "gizlenmeye ne gerek var ki?" demiş tırtıl. "bana olan aşkını herkes görsün isterim. o zaman çirkinliğim azalır." dul kadın, bir müddet, tırtılın yaprakları kemirişini seyretmiş. sonra da koskoca dünyayı, çirkin tırtılın üzerine kilitlemiş. kâinatı bulmuş karşısında ve ona da aynı soruyu sormuş. yaşlı kâinat, "bana olan aşkını herkes görsün isterim," demiş. "o zaman genç görünürüm." dul kadın omuzlarını silkmiş. kocaman bir anahtar demeti varmış nasıl olsa cebinde. yaşlı kâinatı kendi üzerine kilitlemiş.
yoluna devam etmek için adımını attığında boşluğa düşmüş. düşerken yeni bir anahtar çıkarmış cebinden ama ortada kilit görememiş. "aptal mısın? boşlukta kilit ne gezer? burada boşluktan başka bir şey bulamazsın," diye homurdanmış boşluk. dul kadın hayran hayran bakmış boşluğa. "öyleyse seninle kalayım, ne olur. aradığım sensin!". "katiyen olmaz," demiş boşluk. "sen benimle kalırsan, boşluğumu doldurursun, o zaman da ben ben olamam."ardından, "hadi şimdi geri dön," demiş boşluk, az önceki kabalığını affettirmek istercesine tatlı bir sesle. "dön ve bütün kapılan aç. bırak çıksınlar. onlara ihtiyacın var."
dul kadın boşluğun sözünü dinleyip, kilitlediği bütün kapılan açmış. esaretlerinin sona erdiğini gören tutsaklar itişe kakışa çıkmışlar dışarı; özgürlükten sersemlemiş bir halde oraya buraya koşuştururken birbirlerini yaralamışlar. şaşkın ve kızgınmış dul kadın. "sanki şimdi daha mı iyi oldu?" diye söylenmiş. bu arbedeyi daha fazla görmemek için kendini evine kilitlemiş. ve bundan sonra aşkı kendine yasaklamış.

ay: asırlar boyunca insanlar ayı kendilerine yakın görüp, insan yüzüne benzetmişler, (not: ayın yüzlerini arştr!)

ay çiçeği: ay çiçeği güneşe âşık olunca, gülmekten kırılmış bütün bitkiler. "güneş gökyüzündeki tahtından bir an bile aynlmaz. kudretli ve ulaşılmazdır. sen kim, o kim. vazgeç bu sevdadan," demişler hep bir ağızdan. ay çiçeği sesini çıkarmamış. sevdalı gözlerini dikmiş güneşe; bakmış bakmış bakmış. uzun müddet hiçbir şeyin farkına varmayan güneş, nihayet bir gün, ay çiçeğinin bakışlarını hissetmiş üzerinde. önce geçici bir heves sanmış ama zamanla yanıldığını anlamış. ay çiçeği öyle inatçıymış ki, güneş tahtını nereye taşıdıysa, yılmadan usanmadan o yöne çevirmiş başını.
derken bir öğleden sonra, artık bu takipten bıkan güneş sapsarı gazabıyla kavurmuş ay çiçeğini. daha ay çiçeğinin üzerinde simsiyah duman tüterken, insanlar akın etmişler olay mahaline. "yaşasın!" demiş içlerinden biri."şimdi ne güzel çitleriz bu aşkı."
aynı gece televizyonun karşısında acıklı bir aşk filmine gözyaşı dökerken, çitlemişler ayçekirdeklerini.

ay tutulması: gökyüzündeki ay yeryüzündeki insanların gözlerinden saklanmayı başarır bazen. hazır kimse görmüyorken, pudrasını tazeler.

ayn-el-yakîn: tanrı'yı gönül gözüyle görmek anlamına gelen ayn-el-yakîn, üç aşamadan ikincisidir.

ayna: haremdeki cariyeler, venedik'ten gelen aynalarda emsalsiz güzelliklerini seyretmeye doyamazlarmış. aynanın gösterdiklerini padişahın da görmesiymiş en büyük arzuları.

babil kulesi: insanlar tann'yı o kadar çok merak ediyorlarmış ki, onu görebilmek için arşı delen bir kule yapmaya karar vermişler, inşaat tez zamanda yükselmiş. bütün işçiler uyumla, şevkle çalışmaktaymış. ama tam da göğün yedinci katının sınırları zorlanırken, tanrı her işçiye ayrı bir dil vermiş. artık kimse kimseyi anlayamadığı için inşaat durmuş.
zira tanrı görülmek istemiyormuş.

basilisk: bakışları zehirli, zehiri öldürücü hayvan. basilisk, bilinmeyen diyarlara yelken açan seyyahlann korkulu rüyasıydı. seyyahlar, onun zehirli bakışlarından kurtulmak için envai çeşit koruyucu nesne taşırdı. ama en zeki olanlar, aynadan başka bir şeye gerek duymazdı.
şu hayatta basilisk'i kendi görüntüsünden başka ne durdurabilirdi ki?

baykuş: kanarya beslermiş amcalar, teyzeler. kumruları sever, kartalları över, güvercinleri uçurur, kargaları kovar, papağanları konuştururlarmış. oysa çocuk baykuşları severmiş. "uğursuz kuş o. ismini anma, damına çağırma," dermiş teyzeler, amcalar. uğursuz kusmuş baykuş; gece gördüğü, geceyi gördüğü için.

cadı: cadı, hansel'i fırında pişirmeden önce onun iyice semirdiğinden emin olmak istiyordu. her sabah çocuğun işaret parmağını kontrol ediyordu. ama parmak hep kemikli ve incecikti. çünkü hansel cadıyı kandırmak için parmağının yerine bir ağaç dalı uzatıyordu. cadının gözleri iyi görmediğinden, bir türlü hansel'i yiyemiyordu.

camera obscura: görüntüyü başaşağı yansıtan aygıt.

cemal: güzellik. güzel yüz. tasavvufta, tanrı'nın iyilik ve güzellik şeklindeki tecellisi.

cennet-cehennem: cehennemde cezalarını çektikten sonra cennete kabul edilenlerin gözleri, cennete girmeden evvel, dışarıda bırakmalı cehennemde gördüklerini.

ceviz ağacı: gördüğü her şeyi cevizlerinin kabuklarına resmedermiş ceviz ağacı. kimse bu ağacın altında sevişmek istemezmiş bu yüzden.

cin: kuran'ı kerim'e göre cinler, hz. adem'den bin yıl önce yaratılmıştır. kara balçıktan yaratılan insan göze görünen varlıktır, dumansız ateşten yaratılan cin ise göze görünmeyen. cin taifesi bölük bölük, çeşit çeşittir. içlerinden bazıları cinnet sebebidir.

çekirdek: dere tepe yol gidip epeyce yorulduktan sonra yolcu, bir çınarın altında mola vermiş. zeytin ve ekmek varmış çıkınında. bir yandan yiyor, bir yandan da, sırf oyun olsun diye, zeytinlerin çekirdeklerini mümkün olduğunca uzağa tükürüyormuş.
derken dev gelmiş kocaman adımlarıyla. yumruklarını sıkıp, "demin fırlattığın çekirdeklerden biri benim oğlumu öldürdü," diye haykırmış. "sen benim biricik oğlumun katilisin."
yolcu afallamış. "nasıl olur? mümkün değil. gözünün önüne getir bir kere. nedir ki mini minnacık bir çekirdek koskoca bir devin yanında?" devin kafası karışmış. yolcunun haklı olup olmadığını anlamak için yere düşen zeytin çekirdeklerinden birine bakmaya başlamış. bakmış, bakmış... günler, geceler, yağmurlar, güneşler, mevsimler boyu bakmış. gidip gelip tekrar bakmış.
nice sonra dev, "ah, demek, nedir ki mini minnacık bir çekirdek koskoca bir devin yanında, ha? az kalsın inanacaktım yalanına!" diye gürlemiş.
bir çekirdeğe "şimdi bakmak" ile "seneler sonra bakmak" arasındaki farkı öfkeli deve bir türlü kabul ettiremeyen yolcu, çınarın yanında boyveren zeytin ağacının altında boyun eğmiş devin reva gördüğü cezaya.

dabbetülarz: kıyamet günü yerden çıkacak olan hayvan. bir boğanın kafasına, bir filin kulaklarına, bir devenin ayaklarına, bir sırtlanın kuyruğuna sahiptir. inananların yüzlerini beyaza, inanmayanlarınkini siyaha boyayacaktır. renklerle birlikte, iyiler ve kötüler de görünür olacaktır.

ef î: dişi engerek yılanı ef î, önce gören gözlerini kaybetmiş. razyanc ağacına rastladıktan sonra da, körlüğünü kaybetmiş, (arştr: evvela gören gözlerini, ardından görmeyen gözlerini kaybeden ef î'nin kurutulmuş yüreği her türlü büyüye karşı tılsım addedilmiş.)

elsa'nın gözleri: bir hüzün tortusudur elsa'nın gözleri. şairler hüznünde eşinir, çocuklar tortusunda.

fal: her fal çeşidi geleceği görmek ister. sadece görmek yetmez; bir de, görebildiğine inandırmak gerekir. (örnek: tanrı apollon, kassandra'ya falcılık yeteneği vermişti. ama kassandra evlenme teklifini geri çevirince, tanrı apollon onu, "gördüğüne inandıramamak"la cezalandırmıştı.)

fames: hayırsız otlarla, kılıçtan keskin buzlarla, asla erimeyen karlarla kaplı uçsuz bucaksız iştah diyarında yaşarmış açlık tanrısı fames. o kadar zayıf, o kadar zayıfmış ki, uzaktan bakıldığında bir kemik yığınını andırırmış. isırılmaktan parçalanmış, soğuktan morarmış dudaklarından hayalini kurduğu yemeklerin isimleri dökülür; feri kaçmış, etrafı simsiyah hâlelerle kuşanmış keskin bakışlı gözlerinde açlığın ızdırabı okunurmuş.yüzü sapsarı, derisi kupkuruymuş. saçları, kemirilmekten diken diken, kırpık kırpıkmış. parmaklan, emilmekten incecik kalmış. zaman zaman kendini yemeye teşebbüs ettiği için vücudunun her tarafı diş izleriyle doluymuş.
fames'in nefesi, çürük yumurtadan beter kokarmış. bunu bir kez koklayan, bundan böyle hep aç gezermiş. fames'in nefesiyle zehirlenenler, ne kadar yemek yerlerse yesinler, asla doymazlarmış. onlar yiyecekleri, açlık da onları kemirirmiş. çünkü doymak bilmeyen mideleri değil, gözleriymiş.

fotoğraf albümleri: gözün, geçmişte gördüklerinden sadece güzel olanları hatırlamasını sağlamak için, belli aralıklarla dolaptan çıkarılır fotoğraf albümleri. her defasında sanki ilk defa bakılıyormuşçasına merakla incelenir fotoğraflar; merakla ve muhakkak sırayla: bebeklik, çocukluk, gençlik, evlilik, bebeklik, çocukluk, gençlik...

gölge: bir zamanlar, yaşlı bir tekne ustası yaşarmış, evlerin beyaz, kadınlarınsa siyah giyindiği bir balıkçı köyünde. herkes onu tanırmış ama kimse bilmezmiş ki, yaşlı tekne ustasının gölgesi yokmuş. uzun yıllar evvel, daha gencecikken, durmadan denize dalar, derinliğin altında neler yattığını görebilmek için derine, daha da derine dalarmış. bir gün o kadar derine inmiş ki bir daha asla su yüzüne çıkamayacağını anlamış. işte o zaman gençliğine acıyan deniz ona bir fırsat vermiş. gölgesi karşılığında canını bağışlamış. yaşlı tekne ustası o gün bugündür gölgesiz yaşarmış. sırrını kimseye anlatmazmış.
oysa, evlerin beyaz, kadınlannsa siyah giyindiği o balıkçı köyünde, denizde vurgun yiyip de hayatta kalabilen kimsenin gölgesi yokmuş. ama gölgelerin yokluğu dikkat çekmediği için kimse durumun farkında değilmiş. herkes kendi sırrını kendine saklayadursun, aslında sır hepsine aitmiş ve bu yüzden de sır değilmiş.

gölge oyunu: pek çok kültürde mevcut olan gölge oyunu, "gölgenin oyunları" ve "oyunun gölgeleri" olmak üzere iki kısıma ayrılır. hangi kısmın görüleceği, gören göze bağlıdır.
cava'da, wayang kulit gölge oyununu izlemek üzere kralın sarayına gelenler de ikiye ayrılırdı. erkekler doğuya, kadınlarsa batıya nazır tarafta oturtulurdu. aradaki sınırın ismi pringgitan idi ve perde buraya çekilirdi.
güneşin doğudan doğduğunun herkesçe malûm olduğu cava'da, hem kuklalar, hem de kuklaları oynatan dalang, erkekler kısmında yer alırdı. böylece erkek gözü kuklaların ve hayalbazın kendisini görürken, kadın gözü bunların gölgelerini görürdü.
glaukon bunları bilmiyordu. o pürdikkat karşısındaki filozofu dinliyordu.
"düşün ki sırtlarının arkasındaki ışıklı yoldan bir sürü nesneler geçiyor, ışık bu nesneleri mağaranın duvanna yansıtıyor," dedi filozof ve devam etti. "işte sevgili glaukon, gözümüzle gördüğümüz bu dünya o mağaranın duvarıdır, arkasındaki ışığa bakabilen insan da duyu gözünü us gözüne çeviren bilgedir.
"bu sebepten, gözleri gölgelerden gayrisini göremediği için kadınlar, hayali hakikat zannetmekten kurtulamayacaklar."
"anlıyorum," dedi glaukon. "zaten bu yüzden kadınlar filozof olamazlar."
"elbette," dedi filozof. "zaten bu yüzden filozoflar kadın olamazlar."

gözbağı: hızın yardımıyla gerçekte var olmayan bir şeyin aslında varmış gibi gösterilerek, gözün aldatılmasına gözbağı denir. gözbağcı hızını azıcık düşürmeyegörsün, seyircinin gözü açılır, hileyi görür. büyü bozulur, sır çözülür.
yaşlılık yavaşlıktır. yaşlanan gözbağcılar, son numaralarını yapıp kendi kendilerini kaybederler.

gözbebeği: insanlarda yuvarlak, hayvanların çoğunda ise dikine elips biçiminde olan gözbebeğinin çapı, irise gelen ışığın miktarına göre değişir. karanlık ve uzaklık büyütür gözbebeğini; aydınlık ve yakınlık küçültür. yani bu kararsız çember, ışık varsa küçülür, ışık yoksa büyür. yakına bakarken de küçüldüğüne göre, yakın olan aydınlıktır, aydınlıktadır. uzağın payına karanlık düşer. zaten karanlığı kimse yakınında görmek istemez.
âşık olunca da büyür gözbebeği; demek ki âşık olunan hep uzaktadır. aradaki mesafenin verdiği acıyı azaltmak için, maşuka "gözbebeğim!" diye hitap edilir.
"geçmiş, bugün ve gelecek... hepsini peşpeşe dizip, dümdüz bir çizgi çiziyoruz. bu yüzden geçmişin geçip gittiğine, geleceğin henüz gelmediğine inanıyoruz. ve en kötüsü, zamanı önceden çizdiğimiz bu dümdüz çizgide yürümeye mecbur tutuyoruz. ama belki de o burnunun ucunu göremeyecek kadar sarhoştur".

gözcü: kapalıçarşı'nın açıkgöz kuyumcularından biri, ölümsüzlüğe açıldığına inandığı bir arka kapı yaptırmış dükkânına. bu gizli geçitten sıvışmakmış niyeti, azrail canını almaya geldiğinde. bunun için, dükkânın ön kapısında oturup, azrail çarşının ucunda belirdiğinde kendisine haber verecek olan bir gözcüye ihtiyacı varmış. ama ücret ne denli yüksek olursa olsun, kimse bu işe talip olmuyormuş.
azrail'in canı sıkılıyormuş zaten. yoksul bir değirmenci kılığına girip, kuyumcunun karşısına dikilmiş. kese kese altın karşılığında, bütün gün dükkânın önünde oturup, azrail'i görür görmez kuyumcuya haber vermeyi kabul etmiş. gel zaman git zaman, fazla uzamış bu oyun. azrail hem kuyumcunun canını almak istiyormuş, hem de gözcülük sözünü tutmayı. içi içini yiyormuş işin içinden çıkamadıkça.
nihayet bir gün, alicengiz oyununda bulmuş çareyi. ön kapıya bakan bir boy aynası yerleştirmiş arka kapının ardına. sonra da ön kapıda durup, azrail'in yaklaşmakta olduğunu haber vermiş kuyumcuya. kuyumcu, artık iyice yaşlanmış gövdesinden beklenmeyecek bir çeviklikle sarılmış arka kapının tokmağına. ölümsüzlüğe uzandığına inandığı kapı açıldığında, ön kapının gözcüsünü görmüş karşısındaki aynada. afallamış ama hatasını çabuk anlamış. (ölümün sözcüsünden başka kim kabul eder ki ölümün gözcüsü olmayı?)

gözlük: daha iyi görmek ya da görünmek için kullanılan çerçeve içine konmuş cam.

halüsinasyon: göremediklerini görebilmek için insanlar binlerce yıl boyunca yalancı altınmantardan içki damıtıp içmişler. sonra... görebileceklerinden korkmaya başlamışlar.

harem ağası: osmanlı haremlerinde, vaktiyle asur, iran, roma, bizans, abbasi, memluk saraylarının da tanıdık simaları olmuş harem ağalan hizmet ederdi. hadım edildikleri andan itibaren, işleyebilecekleri en büyük günah, görmekti.

hayal: çocuk, bahçedeki elma ağacına tırmanıp hayallere dalarmış. gün-boyu inmezmiş ağaçtan aşağı; kimi geceler dallarda sabahlarmış. sonunda, bu gidişata dayanamayan aile büyükleri kesivermiş ağacı. çocuk, elma ağacından geriye kalan çukurun içine girip elma ağacı olduğunu hayal etmiş. her sene sulu sulu, kütür kütür elmalar vermiş. her sene gözyaşları arasında elmakompostularını kaşıklamış aile büyükleri.

hayalbilim: hayalbilim yazanların gözde teması yabancıyı görmektir. yabancı, şimdiki zamanın ve burdaki mekânın dışından gelendir. bazen o gelmez de, ona gidilir. her halükârda, yolculuk etmek gerekir.
`
hümay`: yeryüzünden ve insanların gözlerinden uzak durmasıyla nam salmış yeşil başlı hümay kuşu, öylesine düşkünmüş ki semaya, yumurtasını havada yumurtlarmış. bazı bazı hümay kırk arşın kadar yeryüzüne yaklaşıp, gölgesini bir insanın üzerine düşürürmüş. hümay'ın gölgesi kimin üzerinde görülürse, onun sırtı yere gelmezmiş bu cihanda.

iğne deliği: sessizliğin altın kadar kıymetli olduğu mahallelerden birinde, bütün gün pencerenin önünde oturup çeyiz işlermiş ana kız. "hayallerin iğne deliğinden geçecek kadar küçük olmalı," dermiş kadın kızına. "baktın ki bir hayalin geçemedi iğnenin deliğinden, boşver onu. unut gitsin. iğne deliğinden geçemeyen hayaller boş hayallerdir. hüsrandan başka bir şey getirmezler." kızcağız dikkatle dinlermiş annesinin anlattıklarını. sonra dalıp gidermiş hayallere. ne vakit hayal kursa, elinden kayıverirmiş gergef; iğneyi de beraberinde götürerek.

jaluzi: içeriyi dışarının gözlerinden kıskanan perde.

janus: eski roma tanrılarından janus, biri arkaya biri öne bakan iki ayrı yüze sahipti. bu sayede, hem geçmişi görebiliyordu, hem de geleceği.

kalipso: ismi, yunanca "saklamak" anlamına gelen "kalyptein" fiilinden türemiş tanrıça.

kedi: kedi gözü, insanın göremediklerini görebilir.

kem göz: yerlere kadar uzanan bembeyaz, fırfırlı elbisesinin içinde gülümsüyordu genç kız. güvercinlere yem satan, çenesi kıllı yaşlı kadının yanından geçti. yaşlı kadın "kuğu gibi olmuşsun evladım," dedi. genç kız garip bir ürperti hissetti ama gene de teşekkür etti.
güvercinlerin toplandığı meydanın basamaklarını yosun tutmuştu. sonuncu basamağa vardığında ayağı kaydı, bir çamur gölüne yüzüstü kapaklandı. etraftan koşup kaldırdılar, patlamış dudağındaki kanı sildiler; ama bembeyaz, fırfırlı elbisesini temizleyemediler.
"o kadın yaptı bunu," diye haykırdı genç kız. çenesi kıllı yaşlı kadın tam arkasında duruyordu. "saçma," dedi fısıltıyla. "herkes bilir ki, beyaz çabuk kirlenir." sonra da elinde tuttuğu tasın içindeki bütün yemleri genç kızın üstüne boşalttı.
güvercinler kara, kapkara bir bulut halinde yemlere üşüştü.

keşif: daha evvel görülmemiş diyarları ilk gören insanlar olmak arzusuyla, yüzlerce kâşif yelken açmıştı karanlık sulara. ama zamanla keşfedilmedik yer bırakmadılar dünyada.

kimlik: tak tak tak. "kim o?" diye seslenmiş içerideki. "benim," demiş dışarıdaki. "ben diye birini tanımıyorum," demiş içerideki. "nasıl olur?" demiş dışarıdaki. "nasıl unutursun ben'i. bir kere bak, hemen hatırlarsın."
yüzü bulutlanmış içeridekinin, sesi titremiş. "git buradan," diye fısıldamış. "kocam gelir birazdan. artık ona aitim."
ben, son bir kez bakmış bacasından duman tüten, fırfırlı perdeli, aşı boyalı eve. gidecek bir yeri yokmuş. cami avlusunda uyumuş o gece. sabaha karşı namaza gelmiş cemaat. ben, biz'e karışmış sessizce. bir daha onu gören olmamış.

komşu kadın: komşu kadın, hiç kapanmayan bir gözdür. pencere önlerinden, dantel tüllerin ardından, balkon kenarlarından, duvar diplerinden, gözetleme deliklerinden ve bir de, pişirip dağıttığı aşurelerin içinden bakar.

korse: korse bir göz aldatmacasıdır. gövdeyi olduğundan ince gösterir.

koza: çirkin tırtılların güzelleşip ortaya çıkmadan evvel kimse görmeden içinde değişim geçirdikleri korunak.

kör: vaktiyle, kubbeleri altın bir şehirde, çok çok yaşlı bir adam yaşarmış. o kadar yaşlıymış ki, ne zaman yağmur yağsa, yüzündeki kırışıklıklara dolan sular günlerce buharlaşmazmış. yaşının hesabını yapamaz, şu dünyada olan biten hiçbir şeyi yadırgamazmış. ne de olsa gördüğü her şeyi, daha önce de görmüş.
bir gün, şehirdeki okullardan birinde korkunç bir yangın çıkmış. alevler o kadar hızlı yayılmış ki, içerdeki çocukları kurtarmak mümkün olmamış. nihayet yangın söndüğünde, okul binasından geriye hiçbir şey kalmamış. herkes kahrolmuş, yaşlı adam hariç.
"daha önce de yanmıştı," demiş yaşlı adam "ama o zamanlar hapishaneydi bu bina. içerdeki bütün mahkûmlar yanmıştı. bir keresinde de hastalar yanmıştı içerde. o zamanlar hastaneydi bu bina. ah bu gözler nice yangınlar gördü, bu da bi şey mi!"
yangında çocuğunu kaybeden bir anne öfkesinden deliye dönüp yaşlı adamı taşlaya taşlaya kovalamış.
gel zaman git zaman, kubbeleri altın şehirde kuraklık başlamış. insanlar, bir lokma yiyecek için birbirlerini boğazlarken, yaşlı adam sakin sakin onları seyretmekteymiş. "daha önce de olmuştu," demiş. "tam üç bahar üst üste yağmur yüzü görmemişti bu şehir. bir keresinde de düşman orduları talan etmişti ambarlarımızı, gene aç kalmıştık. bu gözler nice açlar, nice açlıklar gördü. bu da bi şey mi!"
açlıktan midesi yapışmış biri bu laflan duyunca öyle öfkelenmiş ki, yaşlı adamı sille tokat dövmüş.
derken, savaş çıkmış kubbeleri altın şehirde. savaş uzadıkça her evden birileri eksiliyormuş. kimsenin ağzını bıçak açmıyormuş üzüntüden. bir tek yaşlı adam, bir tek o konuşuyormuş durmadan. "bu gözler nice savaşlar, katliamlar gördü. bu da bi şey mi!"
askerden dönemeyen delikanlılardan birinin süngüsü bu sözleri işitince öyle sinirlenmiş ki, yaşlı adamın gözlerini çıkarmış.
işte o zaman yaşlı adam hayretle bağırmış. "karanlık! her yer karanlık. bunu daha önce hiç görmemiştim."
ve daha önce hiç görmediği karanlığı öyle yadırgamış, öyle yadırgamış ki, yaşlı yüreği durmuş.

körebe: ebe çemberin ortasında durur. gözleri bağlıdır. (oyun sırasında söylenen sarkılan arştr!)

köstebek: gözleri iyi görmeyen kara hayvanı.

kurban: tek tanrılı dinlerden önce neyin kurban edileceği kime kurban verildiğine bağlıydı. antikçağ yunanlıları tanrıçalara dişi kurbanlar sunardı, tanrılara erkek. gök tanrılarına ak, yeraltı tanrılarına kara, ateş tanrılarına kızıl renkli kurbanlar verilirdi.
arapça krb kökünün de ifade ettiği gibi, kurban, "yakın olma" anlamına gelmektedir. kuran'a göre tam hz. ibrahim'in oğlunu keseceği esnada, allah gökten bir koç indirmiş ve böylelikle insan kurban etme geleneği ortadan kaldırılmıştır. koçun yanı sıra deve, sığır, manda, koyun ve keçi de kurban edilmesi caiz hayvanlardandır. kesmeden önce kurbanın gözleri bağlanır.

kurşuna dizilenler: kurşuna dizilenlerin gözlerini bağlar kurşuna dizenler.

kurşun dökme: eritilmiş kurşunun soğuk suya dökülmesiyle peydahlanan şekillerden mana çıkartılması. kişinin başına, göbeğine, ayaklarına ya da odanın sağ köşesine veya kapı eşiğine dökülen kurşun eğer göz biçimi alırsa, nazar var demektir.
`
kyklop`: kykloplar tek gözlü devlerdi. kocaman mağaralarda yaşar; çobanlık yapıp meyve sebze yetiştirirlerdi. odysseus ve adamları bir kyklop'un mağarasına girdiler. küp küp peynir, fıçı fıçı su, tulum tulum süt, löp lop et, salkım salkım üzüm buldular.
derken kyklop geldi. bir kulağından öbür kulağına kadar uzanan tek bir kaşın altında, kocaman tek bir gözü vardı. odysseus'un adamlarından iki tanesini oracıkta yedi. ertesi gün iki denizciyi daha indirdi mideye ve bu her gün böyle devam etti.
bir gece odysseus, koca kyklop'u sarhoş etti. kyklop sarhoş olunca bir'i iki görmeye başlamıştı. oysa sadece bir tane gözü vardı ve dünyayı çift görmeye alışkın değildi. bu sayede odysseus, onu öldürmekte zorluk çekmedi.

lamia: lamia, kafası insan, bacakları eşek olan bir canavara dönüşmeden önce, güzelliği dillere destan bir kadınmış. zeus onunla pek çok kez sevişmiş. o da her seferinde zeus'tan hamile kalmış. ne var ki kıskanç hera, lamia'nın her yeni doğan bebeğini öldürmüş.
lamia çocukları yaşayan bütün kadınlardan nefret ediyormuş. geceleri bu nefretle kıvrandığından uyuyamıyormuş. o zaman da gidip başkalarının çocuklarını kaçırıyor ve onları yiyormuş.
nihayet lamia'ya acıyan zeus, geceleri onun gözlerini çıkarıp, yatağının yanma koymakta bulmuş çareyi. lamia ancak o zaman uyuya-biliyormuş. gece oldu mu, o bir tarafta uyuyormuş, gözleri bir tarafta.

makyaj: makyaj pürüzleri, lekeleri görünmez kılar.

masa altı: çocuklar, evcil hayvanlar, bir de herhangi bir sebepten ötürü gökyüzüyle derdi olanlar, gözlerden kaçabilmek için masa altlarına kaçarlar.

merak: gerdek gecesinin sabahında, karısını dizlerine oturtmuş şehzade. "dilediğince gez," demiş "dilediğince yaşa bu kırk odalı sarayda. lakin, sakın ola kırkıncı kapıyı açmaya çalışma, kırkıncı kapının kilidini zorlama!"
"sen nasıl istersen," demiş genç kadın munis bir ifadeyle. kocası dışarı çıkar çıkmaz elinde bir tomar anahtarla kırkıncı odanın önünde almış soluğu.

maske: yüzü olduğundan farklı gösteren yüz.

mikrop: gözle görülemeyecek kadar küçük kötülük.

model: praksiteles, fahişe phryne'ye âşıktı ve yüzyıllar sonra bile insanlar görebilsin diye, onun muhteşem güzelliğini mermere yonttu.

morpheus: rüyalar tanrısı morpheus, gece ile uykunun biricik oğludur, (arştr!)

mucizevi göz: şehir kuşatma altında inim inim inlerken, kutsal balık yortusu'nun yanında balık kızartıyormuş keşişin biri. "ne yapıyorsun?" diye bağırmış ahali. "şimdi balık kızartmanın sırası mı? surları aştılar. şehir elden gidiyor."
keşiş gayet sakinmiş. "insanların söylediklerine inanmayı bırakalı çok oldu. ama eğer bu balıklar ateşten atlarsa, ben de şehrin düştüğünü görmüş kadar olurum," demiş. bunun üzerine balıklar yan pişmiş halde tavadan sıçrayarak, birer birer kutsal kuyuya atlamışlar.

nokta: tek bir nokta gözü kör edermiş.

oryantalizm: oymalı kapıların, tahta kafeslerin, incecik peçelerin ardında saklanan doğulu kadınlardan biriyle bir kez sevişebilmek için yanıp tutuşurmuş batılı seyyah. süzülebileceği açık bir kapı bulabilmek ya da rüzgârın azizliğine uğramış bir çarşafın altındakileri dikizleyebilmek ümidiyle hep ara sokaklardan yürürmüş.
ülkesine döndüğünde, hiç dokunmadığı doğulu kadınların hiç görmediği sütbeyaz tenlerini, kılsız apış aralarını, etli dudaklarını, sanki görmüş ve dokunmuş gibi ballandıra ballandıra anlatırmış arkadaşlarına. her sene muhakkak gelirmiş doğu'ya.
seneler sonra nihayet hayali gerçek olmuş. doğulu kadınlardan biri arzusuna arzuyla karşılık vermiş. seyyah kadının evine vardığında, bir de bakmış ki dış kapı onun için ardına kadar açık bırakılmış. kendi kendine açıklayamadığı bir sebepten ötürü hiç mi hiç hoşlanmamış bundan. içeri girdiğinde, doğulu kadının soyunmaya başladığını görmüş. telaşla atılmış. "ne yapıyorsun? çıkarma. sakın ha çıkarma üstündekileri." kadın şaşkınlıkla yüzüne bakınca, kaçarcasına oradan ayrılmış seyyah.
memleketine döndüğünde, doğulu kadınlarla yeni gönül maceralarını dinlemeye can atan arkadaşlarını etrafına toplamış.her sene olduğu gibi bu sene de onlara anlatacak çok şeyi varmış.

pandora: kutunun içinde ne olduğunu görmek için açınca kapağı, bütün kötülükleri saçmış yeryüzüne.

pamuk prenses: cüceler pamuk prenses'in ölüsü başında gözyaşı dökerken, bu güzelliği bir daha göremeyecekleri için kahroluyorlardı. sonunda, onu sonsuza kadar seyredebilmek için bir cam tabuta koymaya karar verdiler.

paravan: iki sicilya elçisinin kızı matmazel de ludauffe ile arkadaşı matmazel amoureu, hatice sultan'ın davetlisiydiler. evsahibinin isteği üzerine bu iki genç, güzel kadın bütün gün neşeyle dans ettiler. yalnız olduklarını zannediyorlardı. bilmiyorlardı ki, paravanın arkasından onları gözetliyordu sultan üçüncü selim.
`
pencere`: 18. yüzyıl filozoflarından leibniz'e göre, varlığın en küçük ve parçalanmaz birimleri olan monadların dışarıya bakabilecekleri pencereleri yoktur. bu yüzden hiçbir monad başka bir monaddan etkilenmez. her monad değişiminin nüvesini kendi içinde taşır. monadlar birbirine benzeyebilir ama hiçbir zaman aynı olamazlar. zira evrende birbirinin aynı olan iki şey yoktur.

perde: senelerdir perde satardı beyoğlu'nda. en çok kadife ağır perdeleri sever, onlardan satmak isterdi. ev hanımları pek rağbet etmezdi bunlara; dantelli, fırfırlı perdelerdi moda. bir de jaluzi çıkmıştı son zamanlarda. hepsinden vardı dükkânında. satmayı reddettiği tek perde çeşidi, şu yeni çıkan şeffaf banyo perdeleriydi.
"hiç olur mu?" diyordu çırağına. "perde dediğin hiç şeffaf olur mu? şeffaf olursa, perdeliği kalır mı?"

pervane: ateşi yakından görebilmek için kendini feda edermiş pervane.

portre: bir kimsenin genellikle belden yukarısını gösteren resim. (fatih'in portresini arştr!)

prizma: işınlan ayrıştıran ve saptıran saydam madde.

rasathane: müneccimbaşı takiyeddin'in 1578 senesinde tophane bayı-n'nda kurduğu rasathanenin içinde, her türlü astronomi aletinin yanı sıra, bir de astronomi ile ilgili kitaplardan oluşan genişçe bir kitaplık vardı. rasathanenin kubbesi kurşunla kaplıydı. râsıdlar ve muavinleri, gece gündüz kocaman bir masanın üzerinde çalışırdı. masada kum saatleri, gönyeler, gök küreleri, yer küreleri, pergeller, kâğıt ruloları, hokkalar, cetveller, rasat aletleri vardı.
önce şeyhülislam kadızade ahmed şemseddin efendi gökleri rasat etmenin uğursuzluk getireceğini beyan etti. ardından, 21 ocak 1580' de, sultan üçüncü murad'ın gönderdiği hatt-ı hümayun üzerine hareket geçen kaptan-ı derya kılıç ali paşa, içindeki bütün gözlem araçları ve kitaplarla birlikte rasathaneyi bir gecede yerle bir etti.

renk körü: bütün ya da bazı renkleri birbirinden ayırt etmeye engel olan görme bozukluğu.

röntgen: et perdeyi ortadan kaldırarak insanın içini gösteren alet.

rüya: 16. yüzyıl istanbul'unda bir gece şair balı efendi, genç yaşta ölen arkadaşı piruza ali'yi görür rüyasında. piruza ali bir kâğıda biraz toprak sararak uzatır. şair balı efendi kâğıdı sangının kıvrımına yerleştirir ve uyanır. ertesi gün rüyasını etrafındakilere anlatırken gayri ihtiyari sangına uzanır. içi toprak dolu kâğıt parçası oradadır.

sahne: oyuncular sahnedeyken, seyirciler koltuklarına gömülüp, seyredilmenin nasıl bir şey olduğunu seyreder.

saklambaç: ebe birden üçe sayıncaya kadar, onun göremeyeceği bir yere saklanmış olmak gerekir.

samur: zo. (martes zibellina) bir ev kedisinden biraz daha büyüktür. (yaklaşık 50 cm. boyunda) yalnız yaşar. sincaplardan ağaç kozalaklarına, böceklere kadar her şeyi yer. grinin, kahverenginin ve siyahın tonlarına bürünmüş tüyleri sık ve ipeksi olduğu için kürkü çok makbuldür. ona "altın post" derler.
17. yüzyılın ikinci yarısından evvel samur, ruslar'ı sibirya'ya çeken mıknatıs olmuştur. aynı yüzyılda bir samur avcısının dediği gibi, "bir samur yan yatıp arka ayaklarını kaldırarak ve ön ayaklarıyla gözlerini örterek ölümüne hazırlanır."

sarık sandalı: üçüncü selim, ne zaman boğaziçi kıyılarında dolaşmaya çıksa, ahali işini gücünü bırakıp yollara dökülürdü. en arkada, içoğ-lanlarını taşıyan altı sandalı takip eden sandal, "sank sandalı" idi. bu sandalın hizmetkârı, padişahın, paha biçilmez mücevherlerle işlenmiş bir şala sanlı olan sangını tutardı. sandal kıyıya yakın sulardan geçerken, hizmetkâr da, padişahın sangını sağa sola sallardı.
padişah sarığını görmekle değil, onun tarafından görülmekle tazelenirdi itimad. her şeyi gören bir gözdü saltanat.

şems: pembefiruşan hanından çıktığında mevlana, karşısına dikilip demiş ki şems ona: "ey dünyanın sarrafı, gör beni!"

şişko: o kadar şişmanmış ki, ne zaman insan içine çıksa herkes işini gücünü bırakıp onu seyredermiş. o da gözlerden o kadar rahatsız olurmuş ki, gidip daha çok yemek yer, daha çok şişmanlarmış. (şişko'nun çocukluğunu arştr.)

taht-ı revan: sultanın biricik kızı her cuma sabahı taht-ı revanına kurulup sarayından çıkar, şehrin öbür ucundaki billur hamama gidermiş. o sarayın kapısında belirmeden evvel, keskin kılıçlı muhafızlar yolunun üzerindeki bütün sokakları boşaltırmış. insanlar evlerine kaçışır, kapılan kilitler, pencereleri örter ve gözlerini sımsıkı yumarak; sandık odalarında, kilerlerde, kuytu köşelerde beklermiş sultanın kızını taşıyan taht-ı revanın geçip gitmesini. kimse dışarı bakmaya cesaret edemez-miş çünkü sultanın kızını görmek gafletinde bulunanın oracıkta kellesi gidermiş.
bir cuma sabahı, şehrin en yavuz hırsızı, elinde, bir gün evvel hintli bir tacirden aşırdığı merak-cevheriyle damlarda gezinirken, sultanın kızını taşıyan taht-ı revan sokağın başında belirmiş. hırsız merakını zaptedemeyip, usulca aralamış gözkapaklannı.
cellat kellesini uçurmadan evvel, meydanda toplanan halka dönüp bağırmış: "yok yere korkuyorsunuz sultanın kızının güzelliğini görmekten. taht-ı revan boş! boş olmasaydı, onu bizden saklamaya çalışırlar mıydı hiç?"
o esnada herkes olanca dikkatiyle cezanın infazını seyrettiği için, kimse işitmemiş hırsızın son sözlerini.

tebdil gezmek: padişahlar şehr-i şehirin yılankavi sokaklarında tebdil gezerdi. kimi zaman ihsanda bulunur, çoğu zaman ceza keserlerdi. ihsan da ceza da anında yerini bulsun diye, padişahların peşi sıra yürürdü tebdil hasekisi.
sık sık tebdil gezen üçüncü mustafa, derviş kılığına girmeyi pek severdi. karış karış şehri gezerdi; dışı derviş, içi padişah.
bir gün, çorum alaybeyi iken azledilip istanbul'a gelen feyzullah, tebdil gezen padişahı tanıdı. ne kadar müşkül durumda olduğunu anlatıp yardım istedi. karşılık görmedi. bir başka sefer, feyzullah, üsküdar çarşısının orta yerinde gene padişaha rastladı ve gene onu tanıdı. ve bu sefer kendini tutamayıp bağırdı: "ya ekmeğimi ver, ya beni katlet!"
üçüncü mustafa dikkatlice baktı feyzullah'a. dervişin içindeki padişahı gören göz sakıncalı olabilirdi; hem de pek sakıncalı. oracıkta tercihini yaptı. ona ekmeğini vermedi.

televizyon: evimizde sürekli seyrettiğimiz televizyonun bir an için de olsa bizi evimizde seyredebileceği düşüncesi tedirgin edicidir.

temaşa: bakma hoşlanarak seyretme (sahne-i temaşa: tiyatro sahnesi)

theatrum mundi: inanışa göre dünya, tek seyircisi olan kocaman bir tiyatroydu.

ultrason: ultrasona yakalanan bebeğin bundan sonra her hareketi dikkatle izlenecektir.

unutmak: göz temizliği.

veda: "niçin dönüp baktın tanrının gazabını çeken şehre?" diye karısına öfkeyle bağırdı lut. "neden baktın neyi geride bıraktığına? söylesene, —--' insan terk ettiği şeye neden dönüp bakar son bir defa?" ama karısının taşlaşmış dudakları cevap veremedi bu zor sorulara.

vitrin: bir mağazanın sattıklarını teşhir etmek için kullandığı cam kısım.

yabancı: gözün daha evvel görmediği şey ya da kişi.

yaldızcılık: 1. yaldızcının sanatı
2. bir şeyin kötü taraflarını örterek (örneğin, altın ya da gümüş tozla-nyla yaldızlamak suretiyle) onu, olduğundan daha güzel göstermek.

yalıngöz: gözkapağı olmayan.

yaşam: yaşamı görmek için, ayna tutarız ağzımıza. yaşamı göremesek bile, yaşadığımızı biliriz ayna buharlanınca.

yay: ölüm mahkûmlarını öldüren kılıcı toprağa gömerlermiş bir müddet. gördüklerini unutsun diye. aynı işi yapan yay ise muhakkak kınlırmış. gördüklerini unutmayı başaramadığı için en iyisi onu kırmakmış.

yılanın ayağı: "şu hayatta yılanın ayağını görmeye bak. yılanın ayağını gören muhakkak cennete gider," dedi nine torununa. "iyi de, yılanın ayağı yoktur ki," dedi torun ninesine. kırgın gözlerle baktılar birbirlerine.

zümrüdüanka: gücünü ve güzelliğini hiç görülmemiş, ama hep görülmek istenmiş olmasından alan efsanevi kuş.

i korintliler bap 13

2011-04-25T23:20:00.001+03:00

1	İnsanların ve meleklerin diliyle konuşsam, ama sevgim olmasa, ses çıkaran bakırdan ya da çınlayan zilden farkım kalmaz.
2	Peygamberlikte bulunabilsem, bütün sırları bilsem, her bilgiye sahip olsam, dağları yerinden oynatacak kadar büyük imanım olsa, ama sevgim olmasa, bir hiçim.
3	Varımı yoğumu sadaka olarak dağıtsam, bedenimi yakılmak üzere teslim etsem, ama sevgim olmasa, bunun bana hiçbir yararı olmaz.
4	Sevgi sabırlıdır, sevgi şefkatlidir. Sevgi kıskanmaz, övünmez, böbürlenmez.
5	Sevgi kaba davranmaz, kendi çıkarını aramaz, kolay kolay öfkelenmez, kötülüğün hesabını tutmaz.
6	Sevgi haksızlığa sevinmez, gerçek olanla sevinir.
7	Sevgi her şeye katlanır, her şeye inanır, her şeyi umut eder, her şeye dayanır.
8	Sevgi asla son bulmaz. Ama peygamberlikler ortadan kalkacak, diller sona erecek, bilgi ortadan kalkacaktır.
9	Çünkü bilgimiz de peygamberliğimiz de sınırlıdır.
10	Ne var ki, yetkin olan geldiğinde sınırlı olan ortadan kalkacaktır.
11	Çocukken çocuk gibi konuşur, çocuk gibi anlar, çocuk gibi düşünürdüm. Yetişkin biri olunca çocukça davranışları bıraktım.
12	Şimdi her şeyi aynadaki silik görüntü gibi görüyoruz, ama o zaman yüz yüze görüşeceğiz. Şimdi bilgim sınırlıdır, ama o zaman bilindiğim gibi tam bileceğim.
13	İşte kalıcı olan üç şey vardır: İman, umut, sevgi. Bunların en üstünü de sevgidir.

Kestim Kara Saçlarımı - Gülten Akın

2011-03-24T23:59:00.004+02:00

uzaktı dön yakındı dön çevreydi dön
yasaktı yasaydı töreydi dön
içinde dışında yanında değilim
içim ayıp dışım geçim sol yanım sevgi
bu nasıl yaşamaydı dön

onlarsız olmazdı, taşımam gerekti, kullanmam gerekti

tutsak ve kibirli -ne gülünç-
gözleri gittikçe iri gittikçe çekilmez
içimde gittikçe bunaltı gittikçe bunaltı
gittim geldim kara saçlarımı öylece buldum

kestim kara saçlarımı n'olacak şimdi
bir şeycik olmadı -deneyin lütfen-
aydınlığım deliyim rüzgârlıyım
günaydın kayısıyı sallayan yele
kurtulan dirilen kişiye günaydın

şimdi şaşıyorum bir toplu iğneyi
bir yaşantı ile karşılayanlara
gittim geldim kara saçlarımdan kurtuldum

Manchester, 21 haziran, 1865 Marx arşivleri çevirileri.

2011-03-24T20:57:00.002+02:00

Yürekten sevdiğim,
sana gene yazıyorum çünkü yalnızım ve çünkü kafamın içinde seninle konuşurken senin bunu bilmiyor, ya da bana karşılık veremiyor olmana katlanamıyorum.
Kısa süreli ayrılıklar iyi oluyor, çünkü hep bir arada olununca her şey hiç ayırt edilemeyecek kadar birbirine benzemeye başlıyor. Yan yana durduklarında kuleler bile cüceleşirken, alelade ve ufak tefek şeyler yakından bakınca kocamanlaşır. Küçük tedirginlikler onlara yol açan nesneler göz önünden kaldırıldığında yok olabilir. Yan yanalık dolayısıyla sıradanlaşan tutkularsa mesafenin büyüsüyle yeniden büyüyüp doğal boyutlarına dönerler. Aşkım da öyle...

Zamanın aşkımı tıpkı güneş ve yağmurun bitkileri büyüttüğü gibi büyütmüş olduğunu anlamam için senin bir an, sırf rüyada bile olsa, benden koparılman yetiyor. Senden ayrılır ayrılmaz sana olan aşkım bütün gerçekliğiyle kendini gösteriyor: O, ruhumun bütün enerjisiyle yüreğimin bütün kişiliğini bir araya getiren bir dev. Böylece yeniden insan olduğumu hissediyorum çünkü içim tutkuyla doluyor. Araştırma ve çağdaş eğitimin bizi kucağına attığı belirsizlikler ve bütün nesnel ve öznel izlenimlerimizde kusur bulmaya iten kuşkuculuk bizi küçük, zayıf ve mızmız kılıyor. Ama aşk -feurbachvari insana aşk değil, metabolizmaya aşk değil, proletaryaya aşk değil- sevdiğine aşk, yani sana aşk, insanı yeniden insanlaştırıyor...
Dünyada çok dişi var, kimileri de çok güzel ama ben, her bir hattı, hatta her bir kırışığı bana hayatımın en büyük ve en tatlı anılarını hatırlatan bir yüzü bir daha nerede bulabilirim? Senin tatlı çehrende sonu gelmez acılarımı, yeri doldurulmaz kayıplarımı bile okuyabilir ve senin tatlı yüzünü öptüğümde acıyı öperim.
Hoşçakal canım. Seni ve çocukları binlerce kere öperim.
Senin, karl

Küçük Prens

2011-03-24T20:55:00.002+02:00

İşte o sırada bir tilki çıkıverdi ortaya.
“Günaydın” dedi tilki.
“Günaydın” dedi küçük prens kibarca. Ama etrafına baktığında kimseyi göremedi.
“Buradayım! Elma ağacının altında.”
“Sen kimsin? Çok güzel görünüyorsun.”
“Ben bir tilkiyim.”
“Gel, birlikte oynayalım. Öyle mutsuzum ki” dedi küçük prens.
“Seninle oynayamam” dedi tilki, “ ben evcil bir hayvan değilim.”
“Buna çok üzüldüm” dedi küçük prens. Ama biraz düşündükten sonra: ”Evcil ne demek?” diye sordu.
“Anladığım kadarıyla burada yaşamıyorsun” dedi tilki, “kimi arıyorsun?”
“İnsanları arıyorum,” dedi küçük prens, “ peki ama ‘evcil’ ne demek?”
“İnsanlar,” dedi tilki, “tüfeklerle dolaşırlar ve avlanırlar. Tam bir baş belasıdırlar. Bir de tavuk yetiştirirler. Tüm işleri bundan ibarettir. Sen de mi tavuk arıyorsun?”
“Hayır, ben arkadaş arıyorum. Ama ‘evcil’ ne demek?”
“Bu pek sık unutulan bir şeydir. ‘Bağ kurmak’ anlamına gelir.”
“Bağ kurmak mı?”

“Evet. Örneğin, sen benim için sadece küçük bir çocuksun. Diğer küçük çocuklardan hiçbir farkın yok benim için. Sana ihtiyacım da yok. Aynı şekilde, ben de senin için dünyadaki yüz binlerce tilkiden biriyim sadece. Bana ihtiyaç duymuyorsun. Ama beni evcilleştirirsen eğer, birbirimize ihtiyacımız olacak Sen benim için tek ve işsiz olacaksın, ben de senin için.”
“Anlamaya başlıyorum” dedi küçük prens. “Bir çiçek var. Sanırım o beni evcilleştirdi.”
“Olabilir. Dünyada her şey mümkündür.” dedi tilki.
“Ama bu çiçek dünyada değil.”
Tilki şaşırmıştı. “Başka bir gezegende mi?”
“Evet.”
“Peki orada avcılar da var mı?”
“Hayır, yok.”
“Bu çok ilginç. Peki ya tavuklar?”
“Hayır. Tavuklar da yok.”
“Eh, hiçbir yer mükemmel değildir” dedi tilki içini çekerek. Sonra kendini anlatmaya başladı:
“Yaşamım çok monotondur. Ben tavukları avlarım, avcılar da beni.

Bütün tavuklar birbirine benzer. Bütün insanlar da öyle. Bu yüzden biraz sıkılıyorum. Ama beni evcilleştirirsen eğer, yaşamıma bir güneş doğmuş olacak. Senin ayak seslerin benim için diğerlerinden farklı olacak. Ayak sesi duyduğum zaman hemen saklanırım. Ama seninkiler, bir müzik sesi gibi beni gizlendiğim yerden çıkaracaklar. Şu ekin tarlalarını görüyor musun? Ben ekmek yemem. Buğday benim hiçbir işime yaramaz. Bu yüzden de bu tarlalar bana hiçbir şey hatırlatmazlar. Buna üzülüyorum. Ama sen beni evcilleştirseydin, bu harika olurdu. Altın renkli saçların var senin. Ben de altın renkli başakları görünce seni hatırlardım. Ve rüzgarda çıkardıkları sesi severdim.
Sustu tilki ve uzun bir süre küçük prensi izledi.
“Senden rica ediyorum. Lütfen beni evcilleştir!” dedi.
“Elbette” dedi küçük prens. “Ama pek fazla vaktim yok. Yeni arkadaşlar edinmem ve birçok şeyi anlayabilmem gerekiyor.”
“Sadece evcilleştirdiğin kişiyi anlayabilirsin” dedi tilki. “İnsanlarınsa hiçbir şeyi anlayacak vakitleri yoktur. Her şeyi dükkandan hazır alırlar. Ve arkadaşlar dükkanlarda satılmadığı için de, hiç arkadaşları olmaz. Eğer bir arkadaşın olsun istiyorsan, evcilleştir beni!”
“Ne yapmam gerekiyor peki?” diye sordu küçük prens.
“Çok sabırlı olman gerekiyor. Önce çimenlerin üstüne, biraz uzağıma oturmalısın. Ben gözümün ucuyla seni izleyeceğim, sen hiçbir şey söylemeyeceksin. Sözcükler yanlış anlamalara neden olurlar. Ama her gün, biraz daha yakına gelebilirsin.”
Ertesi gün küçük prens yine geldi.
“Her gün aynı saatte gelmelisin” dedi tilki. “Örneğin öğleden sonra saat dörtte gelirsen, ben saat üçte kendimi mutlu hissetmeye başlarım. Zaman ilerledikçe de daha mutlu olurum. Saat dörtte endişelenmeye ve üzülmeye başlarım. Mutluluğun bedelini öğrenirim.

Ama günün herhangi bir vaktinde gelirsen, seni karşılamaya hazırlanacağım zamanı asla bilemem. İnsanın gelenekleri olmalıdır.
“Gelenek nedir?”
“Bu da çok sık unutulan bir şeydir” dedi tilki. “Bir günü diğer günlerden, bir saati diğer saatlerden ayıran şeydir. Örneğin, şu benim avcıların da gelenekleri vardır. Perşembeleri kızlarla dansa giderler. Bu yüzden de Perşembe benim için harika bir gündür. Üzüm bağlarına kadar yürüyebilirim. Ama avcılar dansa herhangi bir gün gitseydi, benim için hiçbir günün özelliği olmayacaktı ve asla tatil yapamayacaktım.”

Böylelikle küçük prens tilkiyi evcilleştirdi. Ve ayrılma vakti geldiğinde “Ah! Sanırım ağlayacağım” dedi tilki.
“Bu senin hatan” dedi küçük prens. “Ben sana zarar vermek istemedim. Seni evcilleştirmemi sen istedim.
“Doğru, haklısın” dedi tilki.
“Ama ağlayacağını söyledin!”
“Evet, öyle.”
“O halde bunun sana hiçbir yararı olmadı.”
“Hayır, oldu. Buğday tarlalarının rengini gördükçe seni hatırlayacağım. Şimdi git ve güllere bir kez daha bak. O zaman kendi gülünün evrende eşsiz ve tek olduğunu anlayacaksın. Sonra bana veda etmek için buraya geri döndüğünde, sana hediye olarak bir sır vereceğim.”
Küçük prens güllere bir kez daha bakmaya gitti.
“Hiçbiriniz benim gülüm gibi değilsiniz. Çünkü henüz hiçbiriniz evcilleşmediniz. Ve siz de hiç kimseyi evcilleştirmediniz” dedi onlara. “Siz tıpkı tilkinin benimle karşılaşmadan önceki hali gibisiniz. Dünyadaki binlerce tilkiden yalnızca biriydi o. Ama ben onunla dost oldum ve şimdi artık o özel bir tilki.”
Güller bu duyduklarına çok bozuldular.
“Evet, güzelsiniz. Ama boşsunuz. Sizin için kimse yaşamını feda etmez. Yoldan geçen herhangi biri, benim gülümün de size benzediğini söyleyebilir. Ama benim gülüm sizin her birinizden çok daha önemlidir. Çünkü ben onu suladım. Ve onu camdan bir korunakla korudum. Önüne bir perde gererek rüzgarın onu üşütmesini engelledim. Tırtılları onun için öldürdüm ( ama birkaç tanesini kelebek olmaları için bıraktım). Onun şikayetlerini ve övünmelerini dinledim. Ve bazen de suskunluklarına katlandım. Çünkü o benim gülüm.”
Bunları söyledikten sonra tilkinin yanına döndü.
“Elveda” dedi.
“Elveda” dedi tilki de. “Ve işte sırrım: Bu çok basit. İnsan gerçekleri sadece kalbiyle görebilir. En temel şeyi gözler göremez.”
“Temel olan şeyi gözler göremez” diye tekrarladı küçük prens. Öğrendiğinden emin olmak istiyordu.
“Senin gülünün diğerlerinden daha önemli olmasını sağlayan şey, ona ayırdığın vakittir” dedi küçük prens.
“İnsanlar bu en önemli gerçeği unuttular. Ama sen unutmamalısın. Evcilleştirdiğin şeye karşı her zaman sorumlusun. Gülüne karşı sorumlusun.
“Gülüme karşı sorumluyum” diye tekrarladı küçük prens, öğrendiğinden emin olmak için. Sonra yoluna devam etti.

Gülten Akın-Seni Sevdim

2011-01-07T21:43:00.001+02:00

"...
seni sevdim, seni birdenbire değil usul usul sevdim
"uyandım bir sabah" gibi değil, öyle değil
nasıl yürür özsu dal uçlarına
ve günışığı sislerden düşsel ovalara

susuzdu, suya değdi dudaklarım seni sevdim
mevsim kirazlardan eriklerden geçti yaza döndü
yitik ceren arayı arayı anasını buldu
adın ölmezlendi bir ağız da benden geçerek
soludum, üfledim, yaprak pırpırlandı ağustos dindi
seni sevdim, sevgilerim senden geçerek bütünlendi

seni sevdim, küçük yuvarlak adamlar
ve onların yoğun boylu kadınları
düz gitmeden önce ülkeyi bir baştan bir başa
yalan yaslanmış bir çeşit erk kurulmadan önce
köprüler ve yollar tahviller senetler hükmünde
dışa açılmadan önce içe açılmadan önce kapanmadan önce
nehirlerimiz ve dağlarımız ve başka başka nelerimiz
senet senet satılmadan önce
şirketler vakıflar ocaklar kutsal kılınıp
tanrı parsellenip kapatılmadan önce
seni sevdim...

artık tek mümkünüm sensin

..."

Maria Missakian

2010-09-10T00:55:00.001+03:00

" - türk müsünüz siz?

adamakıllı kaptırmış birşeyler yazıyordum, birdenbire bu soru! paris’te birisini türk’e benzetmek kimin aklına gelir, olsa olsa o taraflı bir başka gurbetçinin: oysa, yanıbaşımdaki masadan apaydınlık gülümseyen genç kız soruyu paris varoşlarının o yuvarlak aksanıyla sormuştu. çık işin içinden çıkabilirsen. duru güzel bir kızdı bu, hafif çekik lacivert gözleri hülyalı, karanlık saçlarında mıknatıslı mavi çakıntılar, neredeyse saydam beyaz bir ten. adını söyler söylemez, türk olduğumu bir kerede nasıl kestirebildiği sır olmaktan çıktı:

-maria misakyan.

sabahın gamlı saatleri, sinsi bir soğuk boy camlarının ardında gittikçe yoğunlaşıyor. quartier’deki eski dupont, gerilerde bir masa vietnam’lı, bir masa zazou floresant tüpleri kahvenin içini bir akvaryum gibi donuk beyaz aydınlatmış. yanılmışlık sıkıntısı, beyhudelik duygusu, kral yalnızlık. peki, ne ister benden bu “çekik gözleriyle ermenice küfürler yazıp çizen çocuk?” hiçbir şey! eğer rahatsız etmezse türkiye’den açalım istiyormuş: anasıgil bursa’lı imişler, “tehcir” yıllarında gelmişler, o gennevilliers’de doğmuş, iki göz bir evde oturuyorlarmış, durumları kötü.

içimde biraz biraz polis midir nedir korkuları, yine de havamız yerinde, yemeği bir başka ermeninin, toprağı bol olsun, sofi’nin lokantasında yiyoruz; sofi patavatsız içtenliği ve anadolu ermenisi türkçesiyle gelip, acele, “aramızı yapmağa” kalkışmaz mı: kaşla göz arasında maria’ya ermenice olarak:

-sen bu çocukla evlen, diyor, korkacak ne var, artık ermenilerle türkler barıştı.

bunu maria’nın ansızın kızarmasından seziyor, birkaç ay sonra da o hanım gülümsemesiyle hala utanarak anlatınca, kesinlikle öğreniyorum. depart kahvesindeyiz. artık maria st.-michel bulvarı’ndaki bir tüfekçi mağazasında çalışıyor, öğle paydoslarında beraberiz: sütlü kahve, jambonlu sandviç, olmayacak hayaller. bir akşamüstü rex sinemasında maria montez’in bir filmini seyrediyoruz, profilden ünlü yıldız maria’ya benzetiyorum, ona baktığımı hissediyor hemen:

- kaptan, diyor, bana bakıyorsun.
- evet, diyorum, sana bakıyorum maria.
- niye bana bakıyorsun? diyor
- seni, diyorum, şu perdedekine benzettim de.

büyük bir içtenlik, deyimlemesi zor bir minnet duygusu ile elini yumuşacık uzatıp elimi tutuyor. ürperiyorum.
döndükten birkaç ay sonra, o zaman bahçeler sokağı’ndaki evdeyiz. londra’dan bir kart: çalışmaya oraya gitmiş, yalnız ve mutsuzum diyor. ben de yalnız ve mutsuzum. çolpan (ilhan), henüz akademi’de öğrenci, “onu çağırsana ağbiy” diyor, çağırıyorum; geliyor, gelecek, geldi diye bir süre avunuyoruz; mektupların görünmez mekiği aramızda anlaşılmaz bir yakınlaşmadır dokuyor; içim bir cam top gibi, gözlerimi kıstım mı, derinliklerimde bir yerimde strasbourg-st-denis’deki kahvenin iç salonu, pazar fransızları, filtreli kahve, yanımda maria; o akşam, yüksekkaldırım’dan inerken, şiir geliyor adeta zorla yazdırıyor kendini:

“yüksekkaldırım’da bir akşam
maria misakyan’ı düşündüm
eğer kendimi bıraksam
yağmur olabilirdim yağardım...vs.”

maria gelemedi. istemediğinden veya istemediğimden değil. akla gelmez sebeplerden: paris’teki taşnaksutyun ermeni komitasının elebaşılarından, komitanın organı hayistan gazetesinin sorumlularından savarış misakyan diye biri vardı, uzaktan bilmem nesi olurmuş, gayet karanlık bir adam, türk düşmanı, işi hem onun yönünden karıştırdı, hem benim yönümden; istemeye istemeye koptuk! yıllarca sonra mırç memlekete döneceği sırada gitmiş onu aramış bulmuş, karşılaşır karşılaşmaz:

“-maria’nın selamı var, dedi. hayırsız bir müzisyenle evli, iki de çocuğu olmuş. biraz fazlaca içiyor. seni konuşurken gizlice ağladı.”

işte böyle kardeşim hilmi, yazının buraya kadarı senin için: hiç değilse ben maria misakyan’ı yaşadım. arasıra resmine bakmak gelir içimden, albümden arar bulurum: resimlerin bir iyiliği de insanları hep öyle genç saklamaları mı?"

attila ilhan'ın ünlü şiiri maria misakyan'ı merak eden okuyucusuna yazdığı cevap.
şiire gelirsek;

yüksekkaldırım'da bir akşam
maria missakian'ı düşündüm
eğer kendimi bıraksam
yağmur olabilirdim yağardım
kasım'da bir çınar olurdum
yaprak yaprak dökülürdüm
kalbimi sıkı tutmasam

döküp saçıp boşaltsam
içimde yükselen şiiri
kaldırımlara döküp harcasam
gözleri balıkçıl gözleri
dudaklarında tutup rüzgarı
maria missakian adında biri
gelse göğsüne kapansam

gece gölgesine sokulsam
gökyüzünde bulutlar büyüseler
yağmuru dinlesem anlatsam
şimşekler kırılıp dökülseler
bizi sokaklarda bıraksalar
leylekler üşüyüp gitseler
dönüp arkalarına bakmadan

yine akşam oldu attilâ ilhan
üstelik yalnızsın sonbaharın yabancısı
belki paris'te maria missakian
avuçlarında bir çarmıh acısı
gizlice bir sefalet gecesi
çocuğunu boğarmış gibi boğup paris'i
sana kaçmayı tasarlar her akşam

halil cibran

2010-08-06T12:42:00.002+03:00

dostum, göründüğüm gibi değilim. görünüş sadece giydiğim bir elbisedir. senin sorgularından beni, benim kayıtsızlığımdan seni koruyan, özenle örülmüş bir elbise.
benim içimdeki ‘ben’, dostum, sessizlik içinde oturur, sonsuzluğa dek kalacak orada, doyulmaz, erişilmez.
ne söylediklerime inanmanı, ne de yaptıklarıma güvenmeni isterim- çünkü sözlerim senin aklından geçenlerin dile getirilmesinden, yaptıklarımsa umutlarının eylemleştirilmesinden başka bir şey değildir.
‘rüzgar doğuya esiyor’ dediğin zaman ‘evet, doğuya esiyor’ derim: çünkü düşüncelerimin rüzgarda değil, deniz üzerinde dolaştığını bilesin istemem.
denizlerde gezen düşüncelerimi anlayamazsın, zaten anlamanı da istemem. bırak denizimle başbaşa kalayım.
senin için gündüz olduğu zaman dostum, benim için gecedir: böyle olsa da ben yeşil tepelere değerek oynayan öyle vaktini, vadiden süzülen mor gölgeleri anlatırım; çünkü sen ne karanlığımın türkülerini duyabilir, ne de yıldızlara çarpan kanatlarımı görebilirsin-görmemenden, duymamandan hoşnudum ben. bırak gecemle başbaşa kalayım.
sen cennetine yükselirken ben cehennemime inerim- o zaman bile bu ulaşılmaz uçurumu ötesinden bana seslenirsin,’arkadaşım, yoldaşım’ ben de sana seslenirim, ‘yoldaşım, arkadaşım’-çünkü cehennemimi görmeni istemem. alevler görüşünü yakacak, duman burnuna dolacaktı. senin gelmeni istemeyecek kadar çok severim cehennemimi.bırak, cehennemimle başbaşa kalayım.
sen gerçeği, güzeli, doğruluğu seversin; ben de sen hoşnut olasın diye bunları sevmenin yerinde ve iyi olduğunu söylerim ama içimden senin sevgine gülerim. gene de gülüşümü göresin istemem. bırak kahkahalarımla başbaşa kalayım.
dostum, sen iyi, ihtiyatlı, akıllısın; hayır sen eksiksizsin- ben de seninle ölçülü ve düşünerek konuşurum. oysa ben deliyim. ama gizliyorum deliliğimi. bırak deliliğimle başbaşa kalayım.
dostum, sen benim dostum değilsin, ama ben bunu sana nasıl anlatacağım? benim yolum senin yolun değil, gene de birlikte yürüyoruz elele.

ve güz geldi ömür hanım - şükrü erbaş

2010-04-13T00:54:00.005+03:00

"ve güz geldi ömür hanım. dünya aydınlık sabahlarını yitiriyor usul usul. insanın içini karartan bulutların seferi var göğün maviliğinde.
yağmur ha yağdı ha yağacak. incecik bir çisenti yokluyor boşluğunu insan yüreğinin. hüznün bütün koşulları hazır. nedenini bilmediğim bir keder akıyor damarlarımdan. kalbimin üstünde binlerce bıçak ağzı, yüzüm ömrümün atlası, düzlükleri bunaltı, yükseklikleri korku, uçurumları yıkıntılarımla dolu bir engebeler atlası. yaşamak bir can sıkıntısı mıdır ömür hanım?
her şeyi iyi yanından görmeyi kim öğretti bize? acıyı görmeyen insan, umutsuzluğu yaşamayan, iliklerine dek kederin işleyip yaralamadığı bir insan, mutluluktan, umuttan, sevinçten ne anlar?
göğü görmeden, denizi görmeden maviyi anlamaya benzemez mi bu? bir güz düşünün ki ömür hanım, ilkyazı olmamış, yazı yaşanmamış. böyle bir güzün hüznü hüzün müdür? başlamanın bir anlamı varsa bitişi göze almak, bitişin bir anlamı varsa başlangıcı olmak değil midir?
yaşamı düz bir çizgide tutmak tükenmektir. yaşamak zorunda olduğumuz şunca yılı aykırı uçlar arasında gezdirip geçirmedikçe, alışkanlıkların sınırlarını aşmadıkça zaman zaman, yaşamak nasıl yenilik olur tükenmek değil de?
yağmur yağıyor ömür hanım...gökten değil, yüreğimin boşluğundan ömrümün ıssız toprağına...ve ben sonsuz bir düzlükte bir küçücük bir silik nokta gibi eriyip gidiyorum. seslensem kim duyar sesimi yalnızlıklar katından?
dönelim...dönmek yenilmektir biraz da, yarım kalmasıdır çıkışlarımızın, korkaklıktır, alışkanlıkların güvenli küflü kabuklarına sığınmaktır...olsun dönelim biz yine de. bilincinde olmadan üstlendiğimiz sorumluluklarımız var. evlere dönelim, sırtımızın kamburu evlere, cılızlığımızın görkemli korunaklarına, yalnızlığımızın kalelerine dönelim. ölçüsüz yaşamak bize göre değil ömür hanım. büyürken geniş ufuklarımız olmadı bizim. küçücük avuçlarımızla sınırlarımızı genişletmek istedikçe yaşamın binlerce engeli yığıldı önümüze. hangi birini yenebilirdik bunca olanaksızlık içinde. umutsuzluğu tanıdık, yenilgiyi öğrendik böylece.
yaşama sevinci adına bir tutamağım kalmadı ömür hanım. bir garip boşlukta çiviliyim günlerdir göz bebeklerimden. sahi nedir yaşamın anlamı? geriye dönüyorum sık sık yanıt aramak adına, yüreğimin silik izler bırakıp, ağır yükler aldığı zamanın derin denizlerine. bakıyorum umut karamsarlığın, sevinç acının azıcık soluk almasından başka ne ki?
yaşamsa gerçekle düşün umutsuz bir savaşı, her şeyi içine alan kocaman bir yanılsama değil mi yoksa?
öyle büyük umutlarım olmadı benim, büyük düşlerim, özlemlerim, büyük beklentilerim olmadı. koşullarım beni oluşturdu ben acılarımı buldum. herkes gibi yaşasaydım eğer, yaşamı onlar gibi görebilseydim çarşılar yeterdi avutmaya beni. bir gömlek, bir ayakkabı, bir elbise, bir yemek lokantalarda; televizyon, halı, masa ve daha nice eşya yeterdi yalnızlığı örtmeye, kendimi göstermeye, varolmaya, dar çevre yitikleri'nde önem kazanmaya...
oysa ben bir akşamüstü oturup turuncu bir yangının eteklerine yüreği avuçlarımda atan bir can yoldaşıyla dünyayı ve kendimi tüketmek isterdim. öyle bir tüketmek ki, sonucu yepyeni bir ben'e ulaştırırdı beni, kederli dalgınlığımdan her döndüğümde...bir ben ki tüm ilişkilerin perde arkasını görür de gülerdim sessizce yapay yakınlıklarına insanların. kim kimi ne kadar anlayabilir ömür hanım?
susmak yalnızlığın ana dilidir, ömür hanım, şiiridir beni konuşmaya zorlama ne olur. sözün sularını tükettim ben, kaynağını kuruttum. geriye bir büyük sessizlik kaldı yüreğimde, kalabalıklar, kalabalıklar kadar büyük...yalnızım ömür hanım, geceler boyu akıp giden ırmaklar gibi karanlıklar içre, öyle yitik, öyle üzgün, yalnızım...sularım toprağa sızıyor bak. yüzümü geceler örtüyor. binlerce taş saklanıyor içimde. kim kimin derinliğini görebilir, hem hangi gözle?
kendilerinden olan tek sözcük yok dillerinde, öyle çok konuşuyorlar ki...bir söz insanın neresinden doğar dersiniz? dilinden mi, yüreğinden mi, aklından mı? düşlerinden mi yoksa gerçeğinden mi? ve kaç kapıdan geçip yerini bulur bir başka insanda? yerini bulur mu gerçekten? sözü yasaklamalı ömür hanım yasaklamalı...kimsenin kimseyi anlamadığı bir dünyada söz boşluğu dövmekten başka ne işe yarıyor ki?
olanağı olsa da insanların yürekleri konuşabilseydi dilleri yerine, her şey daha yalansız, daha içten olurdu. aklı silmeli diyorum insan ilişkilerinden. yanılıyor muyum? olsun. yanıldığımı biliyorum ya...
yeni bir şeyler söyle bana ne olur, yeni bir şeyler. kurşun aktı kulaklarıma hep aynı sözleri, aynı sesleri duymaktan. belirsizlik güzeldir, de örneğin, kesinlik çirkin. sessizlik sesten hele de güncel ve kof her zaman iyidir, düş gücü, iç zenginliği verir insana. dünyanın usul usul ağaran o puslu sabahları ve günün turuncu tülleriyle örtünen dingin akşamları bu yüzden etkiler bizi, duygulandırır, de. anlık izlenimler sürekli görünümlerden her zaman daha güçlü, kalıcı ömürlüdür...alışkanlıklar öldürür güzelliğimizi, bizi değişmek çirkinleştirir de.
kimse düşlerine yetişemez ve kimse geçemez gerçeğini bir adım bile, bu yüzden sıkıntı verir zaman, kısa kalır, sonsuz olur insanın küçücük ömrünün karşısında. istemenin kuralı yoktur; istemek yaşamın kendiliğinden sonucudur, ne haklı ne haksız, ne yerinde ne yersiz.
biz hepimiz dikenli tellerle sarılıyız, her ilişkide bir parçamız kalır ve bölüne bölüne biteriz de. en büyük hünerimiz kendimize karşı olmak, aykırı yaşamaktır, acı kaynaklarımızı ellerimizle yaratarak...
kıyılarımız duygularımızın boyunda, derinliğimiz aklımızın ölçüsündedir, ufuklarımızsa sisler içinde...o kıyısız gökyüzü nasıl sığar küçücük gözlerimize, bir bardak suya, ağız dil vermez geceye? ve nedir ki gizi, daraldığımız her yerde bir genişlik duygusu verir içimize. çözemeyiz de, bu güdük bilinç, bu sığ yürek, bu ezbere yaşamla.
dünya bir testidir, de, ömür hanım, ömür bir su...sızar iğne ucu gözeneklerinden zamanın, bir içim serinlik bir yudum mutluluk için. ve bir gün ölümün balkonundan...dökülür toprağa el içi kadar bir su. yerde birkaç damla nem bir avuç ıslaklık...ölümü bilerek nasıl yaşar insan, geride dünyanın kalacağını bilerek nasıl ölür; bilmek bütün acıların anasıdır, de...
sars aklımın cılız ayaklarını, kuşat beni. değişik şeyler söyle ne olur, yeni bir şeyler söyle. yıldım ömrümün kalıplarından. beni duy ve anla.
yağmur dindi ömür hanım. gökyüzü masmavi gülümsedi yine. doğa aynı oyunu oynuyor bizimle. umudun ucunu gösteriyor usulca, iyimserliğin ışığını süzüyor mavi atlasından. ne aldanış! bulutların rengi mavi-beyaz mıdır, kurşuni-külrengi mi yoksa?
gökyüzünü öpmek isterdim ömür hanım, gözlerimle değil dudaklarımla. yoruldum bulutları kirpiklerimde taşımaktan. delilik mi dedin? kim bilir...belki de yerde sürünmenin bir tepkisidir bu, ya da ne bileyim bilinçsiz bir aykırı olmak duygusu. gökyüzü de olmak isteyebilirdim değil mi? kim ne diyebilir ki?
kimseler görmedi ömür hanım, bu dünyadan ben geçtim. içimde umudun kırk kilitli sandıkları, elimde bir avuç düş ölüsü yüreğim -içinde senin ve benim ağırlığım- benim olmayan garip bir gülümsemeyle yüzümde, incelik adına ben geçtim...yerini bulmamış bir içtenlik, yanılmış bir saygı ve bir hüzün eğrisi olarak ilişkilerin gergefinde, ördüm ömrümün dokusunu ilmek ilmek. beni cam kırıklarıyla anımsasın insanlar, savrulan bir yaprak hüznü ve dağınıklığı ile... yükümü yanlış bedestanlarla çözdüm.
ezilmiş bir gül hüznü var yüreğimde. saatlerce dayak yemiş bir sanığın çözülmesi içindeyim. ürperiyorum. bir at kestanesi durmadan yaprak döküyor yalnızlığın sokaklarında, örtüyor ömrümün ilk yazını. içimde bir çocuk, yalın ayak koşuyor yaşlılığa doğru, binlerce kez yenilmiş umut ölülerini çiğneyerek. sahi yaşlılık, derin bir iç çekiş, yanılmış bir çocukluk olmasın ömür hanım? "

Rainer Maria Rilke - Zeytinlik

2010-01-22T00:37:00.001+02:00

Kurşunî yapraklar altında çıktı yukarlara
kurşunî hep ve zeytinliklere karışırcasına;
toza belenmiş alnını gömdü sonra
kızgın elinin tozluluğuna.

Hepsinden sonra bu. İşte buydu sonu.
Gözlerim körleşirken gitmeliyim ben;
neden istiyorsun bunu, var olduğunu
neden söyliyeyim, seni artık bulamazken.

Artık bulamıyorum seni bende, hayır.
Başkalarında da. Bu taşta da yoksun sen.
Artık bulamıyorum seni. Yalnızım ben.

Bütün insanlığın acısıyla yalnızım,
onu seninle hafifletmek için omuzlamıştım;
oysa yoksun, adsız utanç, sen...

Sonradan anlatıldı: “Bir melek geldi derken...”

Ne meleği? Ah geceydi gelen
ağaçlarda yaprakları ilgisizce kımıldatarak.
Havarilerse düşlerinde sıçradılar ancak.
Ne meleği? Ah geceydi gelen.

Görülmemiş bir gece değildi gelen gece;
onun gibi yüzlercesi geçip gider.
Sonra köpekler uyur, taşlar durur öylece.
Ah yaslı bir gece, ah herhangi bir gece
tekrar sabahın olmasını bekleyen.

Melekler böyle yakaranlara gelmez çünkü,
geceler genişlemez bunların çevresinde.
Kendini kaybedenleri her şey bırakır yüzüstü;
babalar onları terkederler,
kapanır onlara analar rahmi de.

Bir CHP Klasiği: Türk Kürt Kardeştir Gerisi Davutyan - Arus YUMUL

2010-01-15T15:41:00.001+02:00

CHP’li Öğüt “…soyadın Davutoğlu mu, Davutyan mı?” diye çıkışırken Davutoğlu’nun Kürt değil de Ermeni olduğunu ima ediyor: Türk-Kürt kardeş olduğuna göre ancak aile dışından birisi ailenin çıkarları veya ortak ülküsü aleyhine çalışabilir!..

RAB onu şöyle yanıtladı:

“Rahminde iki ulus var,

Senden iki ayrı halk doğacak,

Biri öbüründen güçlü olacak,

Büyüğü küçüğüne hizmet edecek.”

Yaratılış (25:23)

Bugünlerde herkes kardeşlikten söz ediyor. Kardeşlik güzel şey, barış, uyum, dostluk, yardımlaşma, dayanışma gibi olumlu çağrışımları olan, kolay kolay karşı çıkılamayacak bir kavram. Hele söz konusu olan evrensel kardeşlik olunca. Oysa kardeşlik ilişkisi aynı zamanda Habil ile Kabil örneğinde olduğu gibi kardeş katlini, Esav ile Yakup’un hikayesinde görüldüğü gibi eşitsizliği, Yusuf ile kardeşlerinin öyküsünün gösterdiği gibi kıskançlığı da içeren bir ilişki. Çiftçi olan Kabil, Tanrı’ya toprağın ürünlerini adar. Çoban olan kardeşi Habil ise “ilk doğan hayvanlardan bazılarını, özellikle de yağlarını” (Yaratılış, 4:4) getirir. Tanrı Kabil’in adağını reddeder, Habil’inkini kabul eder. Kabil buna çok kızar ve kıskançlık içinde Habil’i öldürür. Kabil artık döktüğü “kardeş kanını içmek için ağzını açan toprağın laneti altında”dır ( 4:11). Yakup önce ilk oğulluk hakkını açlıktan ölmek üzere olan ikiz kardeşi Esav’dan ekmek ve çorba karşılığında satın alır, daha sonra Esav’ın yerine geçip gözleri görmeyen babası İshak’ı kandırır ve babasının, kardeşi yerine kendisini kutsamasını sağlar. İshak Yakup’u “Kardeşlerine egemen ol, Kardeşlerin sana boyun eğsin” (Yaratılış, 27:29) diyerek kutsar. Yakup’un on iki oğlundan Yusuf, kendisini kıskanan kardeşleri tarafından önce ölmesi için kuyuya atılır, daha sonra kuyudan çıkarılıp yirmi gümüş karşılığında İsmaili’lere satılır.

Geniş aile olarak toplum

Toplumun metaforik kavramlaştırılması yaygın bir pratik. Bu metaforik imgelemenin en sık başvurulanlarından biri de toplumu bir aile olarak hayal etmek, toplumsal ilişkileri akrabalık metaforlarıyla anlamaya, anlaşılır kılmaya çalışmak. Akrabalık metaforları toplumu dikey olarak ana-baba çocuk, ağabey-kardeş; yatay olarak da kardeşlik ilişkisiyle birbirine bağlanan büyük bir aile olarak kurgular. Milliyetçi söylemde hem dikey hem de yatay aile metaforları dayanışma bağlarını güçlendirmek, toplumun birlik ve beraberliğine vurgu yapmak için sık sık kullanılır. Milliyetçilik bir yandan “modern-öncesi” olarak kurguladığı yerel ve ailevi bağlılıkları milli kimlik potasında eritmeye çalışırken, öte yandan milleti, mensuplarının aynı “ana” dili konuştuğu, aynı “ana”vatan ya da “baba” toprağını paylaştığı -”kız alıp kız vermek” sözünün de ortaya koyduğu gibi- özünde erkek “kardeş”lerin ruh birliğinin oluşturduğu kederde, tasada, kıvançta müşterek geniş bir aile olarak tahayyül eder. Milletin mensupları arasında kurgulanan bu sembolik akrabalık milletin ve milli kimliğin sınırlarını çizer. Kimin aileden sayılıp kimin sayılmayacağını, kimin millet denilen “muhayyel cemaatin” doğal üyesi olup kimin dışlanacağını önceden belirler. Ne de olsa “biz” duygusunun, biz/onlar ayrımının ilk geliştiği yer ailedir.

‘Türk müsün değil misin?’

Milliyetçi söylem dayanışma, birbirini kollama, karşılıklı görev ve sorumluluk bilinci ile birlik beraberlik ruhuna uygun hareket etme gibi özelliklerle donandığını varsaydığı ailenin ahlaki yapısını vurgulayıp, bu ahlaki yapıyı millet ölçeğine taşımaya çalışır.

Bunu yaparken bu davranış kodlarına uygun davranmayıp, aile ideolojisine karşı çıkanlara şüpheyle yaklaşır. Tıpkı zaman zaman ana babaların kendileri gibi davranmayan, düşünmeyen, aile birliğini bozguna uğratan “aykırı” çocuklarına hastanede başkasının çocuğuyla karıştırıldığından kuşkulandıklarını şaka yollu da olsa onlara ima etmeleri gibi aile kodlarına uygun davranmayanların mensubiyetini sorgulamaya açar. Amerikan NBS televizyonunun Türkiye’nin Doğu ve Güneydoğu’sunu Kürdistan diye göstermesine hükümet ve Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nu sessiz kalmakla suçlayan CHP Ardahan Milletvekili Ensar Öğüt “ Dışişleri Bakanı sen ne işe yararsın? Senin soyadın Davutoğlu mu, Davutyan mı? Bilelim de. Davutyan’san sen. Ermeni açılımı yapıyorsun. Senin adın ne kardeşim, soyadın ne? Sen Türk müsün? Türkiye Dışişleri Bakanı mısın?” diye çıkışırken neden Ermeni açılımından bahsetmek ihtiyacını duymakta ve neden Davutoğlu’nun Kürt değil de Ermeni olduğunu ima etmektedir? Sonuçta ülkenin bir parçası Kürdistan olarak gösterilmiştir, Ermenistan değil. Ama Türk-Kürt kardeş olduğuna göre bunu yapan ancak bir Ermeni olabilir.

Ne de olsa ancak aile dışından birisi ailenin çıkarları veya ortak ülküsü aleyhine çalışabilir. Zaten bu söyleme göre Abdullah Öcalan “Ermeni dölü,” PKK’lılar sünnetsiz gayrimüslimler, Ermenilerden özür dileyen aydınlara karşı düşmanca tavır takınmayan Abdullah Gül de Ermenidir. Aileden olsalardı böyle davranmaya gönülleri elvermezdi.

Aile metaforlarıyla bezenmiş bir toplum algısı özel ile kamusal alanı birbirine bağlamakla kalmaz, aynı zamanda karmaşık siyasi ve tarihi süreçleri duygusal ve ideolojik işlevler yüklenmiş bir dille basit, anlaşılır, tanıdık, bildik temalar etrafında kurgular. Aile metaforları siyasi meseleleri gündelik hayatın diline tercüme ederken topluluklar arasındaki ilişkileri özel alanının, özellikle de aile hayatının, idealize edilmiş norm ve değerlerine indirger.

Kardeşlik mi arkadaşlık mı?

Kürt sorunu tartışmalarında sıklıkla dile getirilen “kız alıp kız verme” argümanı da Kürtlerle Türklerin birlikteliğini kan bağı ile olmasa da evlilik yoluyla kurulan akrabalıkla, hısımlıkla ilişkilendirip aile bağları çerçevesinde değerlendir. Kardeşlik söylemi gibi, bu söylem de Kürtleri kurgulanan sembolik ailenin tabiî üyesi, dolayısıyla da birlik ve beraberliğin parçası haline getirirken, onların başkası olma hakkını inkar eder.

Hannah Arendt özel hayatın sıcaklığını, yakınlığını, doğallığını yüceltmekle birlikte siyasal yaşamın planlanmış, tasarlanmış doğasına işaret eder. Duyguların değil eylemin ön planda olduğu kamusal alan, katılımcılarına bir adım geriye çekilip birbirlerini soğukkanlılık ve nesnellikle değerlendirme olanağı tanıyan bireyler arası mesafeyi öngörür; kamusal alanda, özel alanın doğal ve yakın ilişkileri, vatandaşlar arasında kurulacak tarafsız, yansız bir dayanışma adına terk edilmelidir.

Büyük abi kim olacak?

Arendt bu yüzden siyasal yaşamın kardeşlik değil arkadaşlık üzerine kurulmasını savunur. Arkadaşlıkta iki hür ve eşit insan arasındaki karşılıklı ilişki, iki özgür iradenin birleşmesi söz konusudur. Oysa kardeşlik hem verili hem de hiyerarşik bir ilişkidir. “Büyük abinin” kim olduğu önem arz eder. Bu yüzden demokratik eşitlik idealine hizmet etmez. Arkadaşlık kardeşliğin aksine tercihi ve özgür tartışmanın gerektirdiği belirli bir mesafeyi içerir. Özel alanda bulunmayan, bizleri birbirimize bağlarken aynı zamanda ayıran bu mesafe, bu varoluşsal alan, bireylerin farklı pozisyonlar arasında dolaşmalarını, müşterek dünyalarına farklı açılardan bakmalarını mümkün kılarak hiç kimsenin tek başına kavrayamayacağı gerçekliği kavramalarını sağlar.

Arkadaşlığın temelinde birlik ve beraberlik değil, dünyayı insanileştiren özgür ve canlı bir görüş alışverişi, dünya ve gidişatı hakkında ardı arkası kesilmeyen bir tartışma yatar. Siyasi cemaatlerin oluşmasında tercihe dayalı arkadaşlık, kardeşlik bağları üzerine temellenen birlikteliklere kıyasla çok daha güvenilir ve kalıcı bir model oluşturur. Kriz zamanlarında, özellikle ortak düşmana karşı kardeşlik bağlarını harekete geçirmek kolaydır. Bu yüzden kardeşliğe vurgu yapan söylem Kürtlerin Türklerle Çanakkale’de birlikte savaştıklarını sürekli hatırlatmaktadır.

Teklik değil çokluk için

Ne de olsa “kardeşin düşmanlığı karşıdan düşman çıkıncaya kadardır.” Ancak tehlike geçtiği, ortak düşman ortadan kalktığı anda bu dayanışmanın kırılgan doğası açığa çıkar. Amerikalı Ermeni yazar Michael J. Arlen’a kendi kökenini araştırmak için gittiği Ermenistan’da bir Ermeni, “Bence Türklerle aramızdaki sorunun en kötü yönü neydi biliyor musun?” diye sorup kendi sorusunun cevabını yine kendisi verir: “Türkler ve Ermeniler kardeşti” der. Abdülhamit’e karşı güçlerini birleştiren İttihat ve Terakki ile Taşnak ilişkilerinin, 1908 yazında İstanbul sokaklarında sergilenen kardeşlik tezahürlerinin akıbeti hepimizin malumu.

Kardeşlik birlikte savaşmak için yeterliyken siyasal yaşamın temelini oluşturamaz. Nedeni aile metaforlarıyla kurgulanan millet anlayışının insana ait en başat özelliklerden birisi olan düşünce ve eylem hürriyetini önceden belirlenmiş kodlar çerçevesinde kısıtlamasıdır. Oysa siyasal alan farklı görüşlerin dile getirildiği, tarafların birbirlerini sadakat, görev, ihanet gibi duygu yüklü kavramlarla değerlendirmediği yeni sözlerin, yeni söylemlerin, beklenmeyenin dillendirildiği, tekliğin değil çoğulluğun hakim olduğu alandır.

Konstantinos Kavafis Kent

2010-01-04T20:08:00.004+02:00

“Başka diyarlara, başka denizlere giderim, dedin.
Bundan daha iyi bir kent vardır bir yerde nasıl olsa.
Sanki bir hükümle yazgılanmış bir çabam;
ve yüreğim sanki bir ceset gibi gömülmüş oraya.
Daha ne kadar çürüyüp yıkılacak böyle aklım?
Nereye çevirsem gözlerimi, nereye baksam burada
gördüğüm kara yıkıntılarıdır hayatımın yalnızca
yıllar yılı yıktığım ve heder ettiğim hayatımın.”

Yeni ülkeler bulamayacaksın, bulamayacaksın yeni denizler.
Hep peşinde, izleyecek durmadan seni kent. Dolaşacaksın
aynı sokaklarda. Ve aynı mahallede yaşlanacaksın
ve burada, bu aynı evde ağaracak aklaşacak saçların.
Hep aynı kente varacaksın. Bir başka kent bekleme sakın,
ne bir gemi var, ne de bir yol sana.
Nasıl heder ettiysen hayatını bu köşecikte,
yıktın onu, işte yok ettin onu tüm yeryüzünde.

Lülüş gitti, benim hislerim de gitti...

2009-12-21T00:27:00.009+02:00

60 yıl... Dile kolay... Bir aradasın... Bir ömür... Her an birlikte... Gençlikte, yaşlılıkta, sağlıkta, hastalıkta, iyilikte, kötülükte... Sonra bir gün, biri, “tık” diye gidiveriyor. Benim için bu, sırtını dayadığın ağacın hiç beklemediğin anda devrilmesi gibi... Ölüm hep acı veriyor ama insanın hayat arkadaşını kaybetmesi daha da acı sanki... Radikal yazarı Hakkı Devrim bir süre önce 60 yıllık eşini, Gülseren Hanım’ı, Lülüş’ünü kanserden kaybetti. Bu röportajda bu acıyla nasıl yaşadığını, bu acıyı nasıl taşıdığını okuyacaksınız...

Gülseren Hanım’la nasıl tanıştınız?
- Lülüş’le mi?

Öyle mi derdiniz ona...
- Evet, o benim Lülüş’ümdü. 48 senesinde Hukuk Fakültesi’nin kantininde tanıştık. Veronica Lake’e benzeyen bir kız. Tuhaf, sıra dışı bir güzellik. Ortakbir arkadaşımız tanıştırdı.
İnanılmaz tanıdık biri çıktı. Neyle mi tanıdık? Okuyup yazdıklarıyla. 48 senesi ve Sartre hakkında fikir sahibi. Sartre’la Camus’nün farkını tartışabildiğim biri. İki farklı cinstenmişiz gibi değil, çok iyi arkadaşız. Birlikte yüzmeye gidiyoruz, baktım bir gün Ahmet İhsan Tokgöz yazan sarı zarflardan bir sandviç çıkardı. Ahmet İhsan Tokgöz de Serveti Fünun edebiyatını başlatan adam. O tarihte ölmüş tabii. Gözüm zarfa takıldı, “Nereden çıktı bu zarf?” dedim. “Ha o mu? Matbaadan kalma” dedi. “Ne matbaası?” dedim. “Dedemin matbaası” dedi. “Kim yahu senin deden?” dedim. “Ahmet İhsan Tokgöz” demesin mi? Bu kadar kitap bilgisi, kütüphane demek oradan geliyor. O daha avantajlıydı bana göre, ben Tapu Müdürü Ruhi Bey’in oğluyum.

Onu etkilemek için neler yaptınız?
- Küçük Sahne yeni açılmıştı. İlk piyes de, “Fareler ve İnsanlar”. Seyretmeye gittik, çok sevdi. Sevmeseydi, işler değişebilirdi. Tabii o zamanlar farkında değildim, ben neyi beğenirsem, Lülüş de onu beğenirdi. Aynı şeylerdi ilgimizi çeken.

Sizi mutlu etmek için mi?
-Allah bilir. Bir şeyi beni mutlu etmek için mi yapıyor, yoksa kendisi de sevdiği için mi, hiçbir zaman çözemedim.

Başkaları için mi yaşardı?
- Her zaman.

Siz daha mı bencilsiniz?
- Oooooo. Ne diyorsun? Tabii ki. Lülüş herkesle herkesin arasını yapmaya çalışırdı, herkes ve her şey iyi olsun diye kendini parçalardı.

Onun bu özelliğinden şikayet eder gibi bir haliniz var...
- Evet, çünkü kendini çok yordu. Biraz da kendisi için yaşamalıydı. Önce iki çocuk, sonra torunlar...

Onsuz yapamayacağınızı ilk ne zaman hissetiniz?
- 5 yıl sadece arkadaştık. O arada ben onu küstürdüm. Küsmek de bir adamın karakterini meydana çıkarır. Ben, bana küsülünce de küsünce de inat ederim, yelkenleri indirmem. O ise kimse küs kalsın istemez, herkesi barıştırır, fevkalâde vazifeli hisseder kendini. Başka dünyadan gelmişti sanki. Onunla tanışmamış olsam, Zihni Küçümen’le Fransa’ya gidecektik, o psikoloji okuyacaktı, ben sosyoloji ve ben evlilik karşıtıydım. Ama işte birden kendimi o havanın içinde buluverdim.

Gülseren Hanım mı istedi evliliği?
- Yok hayır! O kimseden bir şey istemez ki. Böyle bir tabiatı yok.

E peki izdivaç nasıl oldu?
- 51 yılbaşı gecesi Emirgan’da bir arkadaşın evindeyiz. Bazı kızlarla birlikte... Gülseren yok yani. İçime bir sıkıntı bastı, aşağı indim, Lülüş’e telefon ettim. Dedim ki “Lülüş?”, “Efendim?” dedi, “Sen bana varır mısın?”, “Varırım” dedi. “Tamam o halde, iyi seneler!” dedim, telefonu kapattım. Bir daha da bu meseleyi konuşmadık.

Peki babasından istemediniz mi?
- O ayrı bir tantana. Sert bir adam, tıp hocası, asker, yanına zor sokulursun, üstelik o dönem Tabipler Odası Başkanı. Babam, “Evladım” dedi, “Senin ağzın benden daha çok laf yapar, sen ilk konuşmaları yap, sonra biz de protokol icabı isteriz.” Ben 7 hafta boyunca her çarşamba Cağaloğlu’ndaki Tabipler Odası’na gittim. Dinliyor ama taviz vermiyor. Bir de düşman gibi bakıyor. Evine gidiyorum, bahçedeki köpek beni anıyor, bahçıvan tanıyor, bir Murat Bey tanımıyor. Sonra bir gün lütfetti, “E peki siz nasıl geçineceksiniz?” dedi. Ben de doğru dürüst bir iş yapmadığım için kalabalık bir laf edeyim dedim. Cevabım ona çok komik gelmiş, sonradan senelerce diline doladı. “Ben Türkiye Turizm Kurumu’nda artistik direktör olarak çalışıyorum. İstanbul Radyosu’nda da söz ve temsil yayınlarında reji asistanıyım. Son Saat Gazetesi’nde de röporterim.” Yüzüme baktı, “Evlat” dedi “Senin şöyle tek kelimeyle söylenebilecek bir mesleğin yok mu?”

Bu kadar isteksizken kızı nasıl verdi?
- Kayınvalidenin söylediğine göre evde kızılca kıyamet kopmuş. Hiç bilmedikleri bir Gülseren ortaya çıkmış! Sonunda bizimkilerle de tanıştılar, kızı verdiler. Ama tabii nişan ya da düğün yapacak durumum yok. Kayınvalideden aldığım 250 lirayla Tokatlıyan’da nişanlandık, gerisi geldi. 60 sene önce tanıştık Lülüş’le, tam 60 sene sonra da 2008’de vefat etti. Bu 60 senenin, 55 senesini evli olarak geçirdik.

Geriye “keşke”ler kaldı...

Eşinizin hastalığı birden bire mi ortaya çıktı?
- Bir gün geldi göğüs kanseri olduğunu öğrendik. Ben önce müsterihtim, “Tedavi kabul eden bir kanser türü” diye düşündüm. Ama geç kalınmıştı. Beyne sıçradığı güne kadar, öleceğine inanmadım.

Her şey ne kadar zamanda oldu bitti?
- Üç buçuk sene.

En son bilinçli konuşmanız...
- Hep bilinçliydi. Ta ki o güne kadar. Yemek masasında birden bire süpürgeliğe bakmaya başladı, nasıl bir çığlık. Ben zannettim ki, akrep filan çıktı. Korkunç bir kriz geçirdi. Bizi duymuyordu artık. Çocuklar hemen hastaneye götürdüler, beyne sıçradığı dönemdi, ondan sonra ölüm fazına girdi. Yine de o güne kadar hiç şikayet etmedi, korkusunu belli etmedi. Ben olsam ederdim. Niçin bu kadar herkese borçluydu? Ne olmuştu? Genlerinde bir suç mu vardı? Büyüklerinden biri insanlığa karşı bir suç mu işlemişti? Ömür boyu borçlu gibiydi...

İyi insan olmak belki de bu...
- Belki de. Ben öyle değilim.

Bütün o ölüm seremonisini nasıl yaşadınız?
- Cenaze işlerini çocuklar halletti. Rüya gibiydi, yoksa kabus mu demeliyim. Okan (Bayülgen) hergelesi de sağ olsun cenazeye geldi, bir yerlerden battaniye bulmuş, sırtıma koydu.

Vedalaşmış mıydınız Lülüşünüzle?
- Sürekli öpüşüyorduk. Çok güzelleşmişti. Çocukluğuna dönmüştü. Zaten o kadar masumdu ki, o sanki yanlışlıkla benimle evlenmiş bir çocuktu. Baştan beri onu böyle düşünüyorum.

Yeteri kadar ağlayabildiniz mi?
- Hayır, öyle bir ferahlık olmadı. Bırakamadım kendimi. Akşamları eve dönerken bir yerlerden telefon ederdik, “Bir ihtiyacınız var mı Lülüş Hanım, bir yerlere uğrayayım mı?” “Yok Hakkı Beyciğim, buyurun sizi bekliyorum” derdi. İşte onu aradığım saatlerde kimse görmeden biraz ağlıyorum.

-Hayata dair bir sonuç?
- Ne sonucu olacak Ayşeciğim, giden gidiyor. Bize keşkeler kalıyor. Keşke daha kavgacı biri olsaydı, keşke kendini daha çok düşünseydi, keşke bu kadar iyi olmasaydı. Ben prostatımda ve bağırsağımda iki kere kanser buldum. Kızım Zeynep haydi deyince doktora gittim. Lülüş ise, birini rahatsız edecek diye söylemez, yük olmak istemez. Sevdiklerimizi kaybettikten sonra ben onu yatak odasında hep dizüstü oturmuş, bir şeyler okurken bulurdum. Benim hayatımda öyle şeyler yok. Öyle hislerim de yok. Lülüş gitti, benim hislerim de gitti...

En sevdiğim insanın 55 sene kanını kuruttum

Sizin hangi özelliğinize hayrandı?
- Lülüş beni sevmek dışında, beğenirdi de. Ne var ki beğenmediği kimseyi de görmedim. Doğrusunu istersen, bu kadar iyi niyetli ve müspet olunca, insan dünyayı flu görürmüş gibi geliyor. “Şu yeşilliğin güzelliğine bak” derdi. “E baktım Lülüş!” “Farkında mısın kaç çeşit yeşil var?” Benim hep acelem vardı, hep işim vardı. Onunsa, bana dünyayı hep güzel gösterme gayreti...

Sizden daha pozitif bir tip...
- Orası muhakkak. Bir de her şeyin tadını çok çıkarırdı. Eski bir Citroen’im vardı, dağ bayır gezerdik, 60’lı yıllar, ondan mutlusu yoktu.

Siz onun nesine hayrandınız?
- Ben 55 sene her akşam eve çok sevinerek döndüm. Düşünsene, her akşam güleryüzlü bir kadın kapıyı açıyor. Bencilliğin karşıtı “sencillik” vardır ya, benim “diğerkâmlık” dediğim mizaç, Lülüş onun tipik örneğiydi...

Siz de evin egoisti...
- Hem de nasıl. Ben ne kadar bencilsem o da o kadar verimkâr. İyilikten ölecek.

Onun bu iyi niyetini suistimal ettiniz mi?
- Valla en sevdiğim insanın 55 sene kanını kurutmuşumdur. Hem de nerede biliyor musun? Sofrada. Sofra huysuzuyum ben.

Yemeğini mi beğenmiyordunuz?
- Evet ama kaba lafa gerek yok. Çerkezdir, tepesi çabuk atar. Manidar bir şekilde “Bu eti nereden aldın?” de, yeter.

O n’apıyordu?
- N’apsın, çileden çıkıyordu! “Aynı kasaptan!” diye bağırıyordu. “Bir şey demedim canım” diyordum ben de. Cennetten inmiş kadını bile delirtirdim. Bir de ben ot yemem, maydonoz görmek istemem, pırasa, lahana filan hiç sevmem. Yine de hayatta kimseden görmediğim kadar iyi muamele gördüm.

Başka nasıl delirtiyordunuz onu?
- Öfkelendiği zaman beni gülme krizi tutuyordu. Daha da sinir oluyordu. Onu hafife aldığımı sanıyordu, oysa ben, onun gözlerinden ateş çıkan halinden hoşlanıyordum.

-Boşanmak, ayrılmak...
- Aklımızdan bile geçmedi. Arkadaşlarımız arasında boşananlar oldu, ben onlara ayrı ayrı rastladığım zaman hep kaçtım. 20 sene, 30 sene beraber gördüğüm insanları, tek görmeye tahammülüm yok. Boşanan yeniden evlenirse onu da anlamam mümkün değil.

Neden? Mümkün değil mi?
- Hayır, değil!

Yaşar Kemal’in de yıllarca Tilda’sı vardı ama sonra tekrar evlendi...
- Onu bilemem. Ama bu evde Lülüş’ten başka birinin geziyor olmasını benim aklım, iz’anım, hiçbir yerim almaz.

Bu, suç değil ki...
- Suç değil ama haksızlık. Bizim Zorro diye bir köpeğimiz vardı, çok ahbap olduk, öldü. Eh köpekten yana kısmetimiz kapandı, demektir. Zaten Lülüş’ün benden önce gitmesine de hiç mi hiç inanamadım. Erken gitmesi gereken bendim.

Neden siz erkenci oluyorsunuz?
- Normali odur. Kadınla erkek aynı yaşta ise, genellikle erkek önce gider. Benim beklediğim de buydu.

Belki de siz bencilliğinizden dolayı hayatta kaldınız...
- Mümkündür.

Peki çocuklar büyüdükten sonra...
- Ben gazeteciliği bırakmaya karar verdim, Meydan Larousse’tan da bir miktar para geçti elime, ya tekne alıp balıkçılık yapacaktım, ya da yaşlılar için bir motel işletecektim, ikisinden de vazgeçtim, tavukçuluk işine girdim.

Yaşlılık döneminiz nasıl geçti? Hâlâ sofrada kadıncağızı delirtiyor muydunuz?
- Hep yaptım. Yemek zamanı gelince, tabanca çekilmiş gibi oluyorum. Böyle kötü bir özelliğim var. Ama Lülüş için de benim için de aile, kutsala yakın bir şeydi. Bu müesseseyi bu kadar benimseyen iki insanın bir araya gelmesi ne netice verirse, bizde de öyle oldu. Günden güne bağlandık, sarmaşık gibi.

“Gel hanım bir sarılayım...” yapar mıydınız?
- Niye yapmayayım ki? Her gün bana sorardı, “Bugün ne oldu?” diye. Ben de “Amaaan ben Meclis’e gitmiyorum ki, gazetede bir odanın içinde oturuyorum” diye geçiştirirdim. Şimdi kendime kızıyorum, “Eşek kafalı!” diyorum, o kadar hikâye vardı, uydursaydın bir tane. Ben insanları çok sağlam seviyorum ama saadet, detayda. O da bende yok. Daha bir sürü hıyarlık yaptım, çok pişmanım.

Ne gibi?
- Yolda gördüğü her şeyden keyif alırdı, güzel bir manzaradan, bir ırmaktan, güneşin batışından. “Bak” derdi, “Hakkı, bak...” Uludağ’a gideriz bayılır. En son Artvin’e gittik, baktığı, gördüğü her şeyin tadını çıkarır, benimle paylaşmak isterdi. Ben oralarda değilim ki. Oysa şimdi bana “Bak bu ne güzel!” diyen kimse yok. Meğer duygu açığımı onunla telafi ediyormuşum. Şimdi kaldım sopa gibi...

İnsanın 60 yıl boyunca yanında ağaç gibi duran birini kaybetmesi, ne kadar acı verici bir şey?
- Tarifi yok. Başka ölümlere benzemiyor. Annemde babamda da ciğerim yandı. Ama yüksek sesle hiç utanmadan söyleyebilirim ki, Lülüş’ün gidişi, bütün o ölümlerden farklı. Benden bir şeyler de birlikte
gitti. İçeriden bir şeyler. Bunu erkekler, kadınlardan daha çok hissetmeye mahkum. O yüzden münasibi erkeğin önce gitmesi...

Evlilikte saadetin şartı nedir bilir misin?

Her gün geliyor mu aklınıza?
- Özellikle akşamları. Evlilikte saadetin şartı nedir bilir misin? Bir aradayken de yalnız kalabilme mucizesini gerçekleştirebilmek. Ben
kadınımla böyleydim. Ben çalışırdım, arkamda ansiklopediler olacak, o zaman kendimi güvende hissederim, masa başında olmak benim için çok önemli; o da kendi işleriyle meşgul olurdu, tercüme yapardı, bir şeyler okurdu. Ayrı odalarda olurduk, ama birbirimize seslenirdik, çok iyi anlaşan iki arkadaştık, erkek olsaydı da onunla yaşamak isterdim. Bazen de “Neydi adamın adı Tevfik mi?” derdim, “Gelmedi aklıma” derdi. Gecenin iki buçuğunda bağırırdı, “Hakkıııı?” “Efendim” derdim, “Talat, Talat..!”

En çok neyi özlüyorsunuz onunla ilgili?
- Her şeyi be Ayşecim. Beni en çok tenkit eden insandı. Beni hep düzeltmeye çalıştı. “Sen karşındakini küçümsediğini belli ediyorsun, yapma!” derdi. O kadar büyük bir boşluk ki şimdi olmaması. Kendimde olan bir şeylerin yok olması gibi. Sanki içimde bir taraf öldü.

Konuşuyor musunuz onunla?
- Tabii. “Bak yine yüzümü kestim Lülüş” diyorum, çünkü tıraş olurken bir yerimi kesmeme sinir olurdu, ya da “Bak gömleğimin ikinci düğmesini ilikliyorum Lülüş” diyorum, açık bırakırsam çok kızardı çünkü...

Ölüm kavramıyla nasıl baş ediyorsunuz?
- Edebiliyor muyum bilmiyorum ki? Her gece akşam yatağa girdiğimde, “Lülüş’üm toprakta yatıyor” diyorum. Hayatta en iyi bildiğim bedenin toprak altında olması bana çok fena geliyor. Başka bir şey düşünmeye çalışıyorum, beceremiyorum, o yüzden akşamları zor geçiyor.

Evin içinde varlığını hissediyor musunuz?
- Bir akşam uyandım, camın yanında duruyordu, “Ne kadar özlemişim, iyi ki geldi!” diye geçirdim aklımdan, sanki bir seyahate gitmiş, geri bana gelmiş. Tabii bu birkaç saniyelik bir şeydi. Evdeki kızlardan biriymiş, sanırım Lülüş’ün hırkalarından birini giymiş.

Küçük bir kabristanım var Şöyle bir hesapladım, benim sevdiğim insanlardan oluşan küçük bir kabristanım var. Hepsini tek tek yazdım, çok canımı yakan ölümler olmuş. Tam 45 kişi. Lülüş, 46’ncıydı. Yırttım attım listeyi...

Rüyalarımda Lülüş hep benimle Bana sahip çıkıyor, boşluğa düşmemi engellemeye çalışıyor. Sürekli onunla ev bakıyoruz, ama beğenmiyoruz. Birinin badanasını, birinin balkonunu, aramaya devam ediyoruz. İkimizi yokuşlarda görüyorum, tırmanıyoruz, hiç bilmediğimiz semtlere gidiyoruz. Sonra kamp gibi bir yere geliyoruz, bir odadayız, ben odadan çıkıyorum, tuvalete gidiyorum ama odanın numarasına bakmamışım, hangi odadan çıktığımı bulamıyorum, Lülüş nerede, ona ulaşamıyorum. O kadar fena bir şey ki, insanın eşini, can yoldaşını kaybetmesi, hiçbir acıya benzemiyor. Birbirini çok sevenlere, “İnşallah Allah ikinizin canını da bir trafik kazasında aynı anda alır” gibi abuk bir temennide mi bulunayım? Ne diyeyim, bilmiyorum ki...

yaz kış, içerde dışarda, yerde saksıda, bahçede balkonda, İstanbul'da, Atina'da, Milano'da, Berlin'de, Szeged'de, Washington'da, Cape Town'da...

2009-12-15T16:04:00.004+02:00

Sardunya, anayurdu Güney Afrika olan çok yıllık bitki. Akdeniz ülkelerinde o kadar çok yetiştirilir ki Akdeniz'le özdeşleştirilmiştir. Kış'a dayanıklıdır. Pembe,sarı beyaz vekırmızıtonlarında çiçekleri vardır. Eşeysiz ürer ve ekilen küçük bir parçadan büyüyebilir. Genel, sakız sardunyası, ceylan ve ıtır gibi türleri vardır. Sıcağı sever ve çok çiçek açması için bol güneş görmelidir. Gelişmesi için neme lüzum yoktur.

O'na-Aleksandr Sergeyeviç PUŞKİN

2009-12-13T20:49:00.005+02:00

Anımsıyorum o büyülü ânı
Karşımda beliriverdiğin,
Uçup gidici bir hayal gibi,
Dehası gibi saf güzelliğin.

Bunluklarında ümitsiz hüznün,
Telâşın yorucu tasalarında,
Çınlardı o tatlı ses uzun uzun,
O güzelim çizgiler görünürdü bana.

Yıllar geçti. İsyancı dalgalarında fırtınaların
Dağılıp söndü eski hayaller,
Unuttum tatlı sesini senin
Ve silindi Tanrısal çizgiler.

Issızlıkta, karanlığında tutsaklığın
Sessizce uzayıp gidiyordu günlerim
Tanrısız, esinsiz, gözyaşsız,
Yaşamsız ve sevgisizdim.

Ve bir an geldi, uyandı ruhum:
Ve işte sen yeniden belirdin,
Bir hayal gibi, uçup giden,
Dehası gibi saf güzelliğin.

Ve yürek çarpıyor bir esrimeyle,
Ve yeniden canlanıyorlar onda
Tanrısallık da, esin de,
Yaşam da, gözyaşı da, aşk da.

aşk ve direniş- karin karakaşlı

2009-11-18T23:52:00.005+02:00

Onuru aradığımı fark ettim deli gibi. Ve beklenmedik bir yerde buldum onu. Bulunca da tek yapabildiğimi yapıp onu yazıyla paylaşmak istedim sizlerle. Çoğalalım diye. Aras Yayıncılık'tan çıkan Bir Özgürlük Tutsağı Manuşyan başlıklı biyografi, Fransız direniş ordusuna katılan ve 22 arkadaşıyla birlikte kurşuna dizilen Misak Manuşyan'ın hikâyesi. Onura adanmış bir hayatın, o hayata ortak olmuş bir eş ve yoldaş tarafından sunulmuş tanıklığı. 1906'da Adıyaman'da başlayan, Suriye üzerinden Marsilya'ya varan bu öksüz-yetim hikâyede o çokça tanıdık, toprağından koparılma özü gizli. Kendisi de Anadolu ve Yunanistan yetimhanelerinde büyümüş Meline, bu açıdan Fransa'da yolları kesiştiğinde Misak'a bir hayat telafisi gibi gözükmüş olmalı. Bir mucize tescili."Manuş'un bana, zayıf bir ışıkta, Küçük Prens'i baştan sona okuduğunu hatırlıyorum, ikide bir başını kaldırıp gözlerini gözlerime diktiğini... Aradığı neydi?" diye soruyor kitapta Meline. Bana sanki çocukluğundan çalınan ve ancak aşkta, o kaynaşılan ruhta yeniden bulunan aidiyet gibi geldi aradığı. Aradığı ve bulduğu aidiyet.

Yoksullukla sınanmış ama hep umutla var edilmiş bir yaşamda Misak ve arkadaşları, Alman ordusunun işgali karşısında kendilerine vatan olan bu toprağı savunmaya koyulur. İkisi dışında direnişçilerin hepsi Ermeni, Yahudi, İtalyan, İspanyol ve Polonyalı olmak üzere yabancı kökenlidir. Nazizme, faşizme ve en genel haliyle insan onurunu çiğnemeye kalkışan bir iktidar mekanizmasına direnirken aslında kendi kimliklerinin onuru için de mücadele verir hepsi. Başarırlar da, ta ki bir ihanet onları yakalatana kadar.

"Birkaç saat içinde, artık bu dünyada olmayacağım. Bugün öğleden sonra 15:00'te kurşuna dizileceğiz." Sonradan filmlere, şiirlere, tiyatro oyunlarına, şarkılara konu olan o 21 Şubat 1944 tarihli unutulmaz mektubuna böyle başlar Misak Manuşyan ve sonrasında sevgili küçük yetimi Meline'ye ve hepimize seslenir: "Gönüllü asker olarak Kurtuluş Ordusu'na girmiştim, Zafere ve hedefe iki adım kala ölüyorum. Bizden sonra yaşayacaklara ve yarının özgürlüğünün ve barışının güzelliğini tadacaklara ne mutlu. Fransız halkının ve tüm özgürlük savaşçılarının hatıramıza gereğince saygı göstereceğinden eminim. Ölüme bunca yaklaşmışken, ne Alman halkına ne de başka bir kimseye kin duymadığımı ilan ediyorum; herkes layık olduğu cezayı ve mükâfatı bulacak. Alman halkı ve diğer bütün halklar, çok sürmeyecek olan savaşın ardından barış içinde ve kardeşçe yaşayacaklar. Ne mutlu onlara... Seni mutlu edemediğim için de bir pişmanlık duyuyorum. Bir çocuğumuz olsun çok isterdim, senin de hep istediğin gibi. Onun için senden ricam, savaştan sonra muhakkak evlenmen, beni mutlu etmek ve de son arzumu yerine getirmek için bir çocuk yapman. Seni mutlu edebilecek biriyle evlen."

Deliler gibi âşık olduğu kadına evlen ve çocuk doğur, mutlu ol diyebile bir adam. Kendisinden çalınan hayata inat, ölüm anında gelecek düşleyebilen bir adam... Ve Meline de ondan aşağı kalır bir ruh değil: "O beni, olağanüstü zenginliği içinde yaşanan yaşanan anı sever gibi seviyordu; ben onu, aklının olanca tutkusuyla insanın kendi içinde taşıdığı bir ideali sever gibi seviyordum. O hayatı kaybetti, yeni dünyada kuşkusuz en çok değer verdiği şeyi. Teninin ta içinde bahsettiği güneşi, tabiatı, güzelliği. Bense mutluluğu kaybettim, yani dünyada en çok arzu ettiğim şeyi. Beni, bir anlamda bedbahtlık içinde bıraktı diyebilirim. Son arzusu evlenmem, bir çocuğumun olması, mutlu olmamdı; benim arzumsa onun yaşaması ve beni 'o'nun mutlu etmesiydi. Hayat bazen garip yanlış anlamalarla doludur."

İçine dahil edildiğim bu hayatta aşkın ve direnişin onurunu buldum. Doğmamış, doğamamış bir çocuğun onurunu. Gelecek güzel günlerin onurunu. Kendini feda etme ve bunun için kimseleri suçlamama onurunu. İdealleri ve düşleri için mücadele etme, yoktan var etme onurunu.

Manuşyan'ın o sert hatlı yüzüne baktım, baktım... Onurun yüzüne. Sevince, gülünce kimbilir ifadesi ne kadar yumuşayan, nelere tanık olmuş o yüze. Ama en büyük onur payını, kendini geri çekerken yücelen Meline'ye bıraktım. "İstisnai bir kadın değildim" derken, istisnanın ta kendisi olan Melinei daha 37 yaşındayken elinden alınan sevgilisini, yoldaşını bizlerle paylaşıyor. "Manuşyan'ın hayatının nasıl da geleceğe dönük bir varoluşun örneğini sunduğunu göstermek istedim" diyor bize. Birlikte yaşadıklarını, birlikte yaşlandıklarını hissediyorsunuz. Misak'ı kimselerin öldüremediğini. Onuru kimsenin çiğneyemediğini. Hayat ve aşk bundan fazla ne olabilirdi ki?

Mayakovski-1926

2009-11-18T23:44:00.007+02:00

Yaşam
yepyeni bir biçimde
yeniden kurulacak.
İşte o zaman
yepyeni şarkılar söylenmeye başlayacak.
Böyle bir çağda
ağırlaşıyor sorunları
kalemin,
iyi ama, gösterin bana
sizi ey zavallı
hortlaklar sürüsü, hadi
Nerede görülmüştür
ve ne zaman
yüce bir kişinin,
Dikenli yolları bırakıp da
gül bahçelerini seçtiği?
Sözcükler
yönlendirir
insanoğlunun güçlerini.
Yürüyün!
Arkamızda
zaman patlasın
bir mayın gibi.
Bizim geçmişe sunacağımız
yanlızca
bukleleri
Rüzgarda
geriye savrulan saçlarımızın.
Eğlenceye ayrılacak yeri yok
gezegenimizin.
Yarınlardan
koparıp
almalıdır mutluluğu
insan.
Şu yaşamda
en kolay iştir ölmek
Asıl güç olan
yepyeni bir yaşama
başlamak.

Dinleyin-Vladimir Mayakovski

2009-10-22T01:14:00.004+03:00

Dinleyin !
Bu yıldızları böyle
her gece
niçin yakarlar ?
Herhalde birisine gerekli diye?
Herhalde yanmalarını isteyen birisi var?
Ve herhalde birisi
bu balgam parçalarını
inci diye sayıklar?
Ve zorlayıp
bir öğle vakti kalkan toz borasını
Tanrı katına varır
geç kalmak korkusu yüreğinde
yalvarır

öper Tanrı' nın elini merhamet dilenerek
ağlar -
anlatır kendisine niçin bir yıldız
gerektiğini -
bu azaba yıldızsız katlanamayacağını
Ve sonra o birisi
gezdirir boğuntusunu diyar diyar
sakin gözükmeğe çalışarak:
"Şimdi daha iyisin değil mi?"
diye sorar
yoluna ilk çıkana
"Korkmuyorsun artık
değil mi?"
Dinleyin!
Yaktıklarına göre bu yıldızları
böyle
her gece
Birisinin işine yaramaları şart
öyle değil mi
ve şart olsa gerek
gene her gece
hiç olmazsa bir yıldızın yanıp sönmesi

Dicle'nin intiharı

2009-10-22T01:13:00.004+03:00

Dicle Koğacıoğlu, Sabancı Üniversitesi’nde kadın konusunda ders veriyordu.

11/10/2009

Şiddet hem uygulayanı, hem maruz kalanı hem de üzerinde çalışanı mahvediyor

LEYLÂ PERVİZAT (Arşivi)

İstanbul’da bana çok benzeyen bir kadın intihar etti. İsmi Dicle Koğacıoğlu. Sabancı Üniversitesi Sanat ve Sosyal Bilimler Fakültesi’nde öğretim üyesiydi. Dersler veriyor ve kadınlarla ilgili konularda çalışıp yazıyordu. Doktora tezlerimiz de aynı konu üzerineydi. Ailesine bir not bıraktı. İçinde “Çok acı var dayanamıyorum” yazan bir not.
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre en fazla insan öldüren şiddet türü, intihar. Aile içi şiddetten, namus cinayetlerinden, terörden belki de en ilginci savaştan bile daha fazla insan intihar ederek ölüyor. Her 40 saniyede bir insan intiharı seçiyor. Yıllık ortalama 1 milyon kişi. Ancak, uzmanlara göre gerçek rakam bunun çok çok üzerinde. Dini tabular, kültürel nedenler ve “çözülemeyen vakalar” var. Tektanrılı dinlerin tümü intiharı en büyük günahları arasında sayıyor. İşte bu yüzden kimse ne söylüyor ne de soruyor. Uzun süre önce görüştüğüm bir din adamı bana bilmemeyi tercih ettiğini açıklamıştı. O zaman “Nasıl cenaze namazını kıldırırım?” diye de sormuştu. Katoliklerde ise intihar edenler mezarlığa kabul edilmiyorlar. Eskilerde yol kenarına bir yere gömülürlerdi. Şimdilerde daha fazla çözüm var. İntihar gelişmiş gelişmemiş ülke dinlemiyor. İsveç ve Hollanda’da intihar edenlerin sayısı, cinayete kurban gidenlerin iki katına denk geliyor.
Neden?
İntihar psikolojik, sosyal, kültürel, biyolojik ve çevresel faktörleri içinde barındıran karmaşık bir konu. Uzmanlara göre insan kendini çıkmazda ve “en güçsüz” hissettiği anda öldürüyor. İşin paradoksal yanı ise bu kendini güçsüz hissetmekte yatıyor. Bir insanın kendi canını alması yapabileceği en büyük güç gösterisi. Psikiyatristler de intihardan kurtulan hastaları tedavi ederken işte bu paradoksa arkalarını yaslayıp hastalarına yardımcı olmaya çalışıyorlar.
Canımıza niye kıyarız? Cevap çok karmaşık ve hüzünlü. Eğer Rus bir erkek iseniz uzmanlar alkolün önemli bir faktör olduğunu söylüyorlar. Avustralya’daki Aborijinler, Yeni Zelanda’daki Maoriler, ABD’deki Kızılderililer “topluma ait olmadıklarından” intihar ediyorlar. Burada siyasal ve ekonomik nedenler çok önem taşıyor. Tüm bu ülkelerde yaşanan ırkçılık göz önüne alınınca bu yerli cemaatlerin insanları “istenmedikleri ve insan gibi yaşayamadıkları” için canlarına kıyıyorlar. İsveç’te ise intihar eden bir erkeğin cesedi 6 ay bulunmuyor. Yani bu adamı 6 ay boyunca arayan olmamış. Arasa bile “neden ortalıklarda görünmüyor” diye merak etmemiş. Merak etse bile gidip aramamış.
Dicle de benim gibi namus cinayetleri üzerine çalışıyordu. Yani kendisi bir şiddet uzmanıydı. Şiddet hem uygulayanı, hem maruz kalanı hem de üzerinde çalışanı mahvediyor. İşin ilginç yanı ülkemizde şiddet üzerine çalışanlara destek olabilecek hiçbir mekanizma yok. Kendi çalışmalarımı yaparken yüzlerce otopsi raporunu okuyup hâkimlerin verdiği az cezalara isyan edip depresyona girince “yürüyüşe çıkıp kendimi rahatlatmam” önerilmişti. İşin daha garibi de depresyonda olduğumu kimseyi inandıramamam oldu. “Dışardan depresyona girmiş” görünmüyordum. Okuyordum, yazıyordum, çiziyordum, geziyordum. Bazıların diliyle biraz sıkılmıştım. Yürüyüşe çıkınca düzelirdim. Burada asıl akılda tutulması gereken bu işlerle uğraşanların travma yaşamamasını beklemenin anormalliği. Böylesine insan ruhunu yaralayan hikâyeleri dinleyip etkilenmemek için ya makine olmak lazım ya da şeytan.
Başka ülkelerde şiddetle uğraşanlara sistematik ve ücretsiz destek vermek akademik ve sağlık kurumlarının, devletin birimlerinin iç tüzüklerinde yer alır. Hatta bu desteği almakta gecikirseniz neden almadığınız sorgulanır. Yine de bu işi çok iyi yaptığını iddia eden ülkelerde bile ciddi eksikler var. Örneğin, ABD üniversitelerinde kadına yönelik şiddet üzerine çalışanlara ait, ne ve nasıl yapmaları gerektiğini anlatan gelişmiş bir el kitabı yok. Onlar da ya polisin ya da FBI’ın kullandığı kitapçıkları kullanıyorlar.
Şiddetle uğraşırken okuduğunuz raporlardan gördüğünüz ve duyduğunuz haksızlıklardan canınız yanıyor ve desteğiniz de olmayınca acıya dayanamadığınızı yazan bir not bırakıp kendinizi Boğaz köprüsünden atıyorsunuz. “Nasıl bir insanın başka insana böyle davranabildiği” gerçeği asıl insanı çıldırtıyor. Birinin öbürüne böylesine kötülük yapması/yapabilmesi insanı mahvediyor. İşte bu noktada yapılacak en gerekli şey oturup ağlamak. Kızılderililer ağlamanın sadece ağlayanı değil tüm insanlığın bilinçaltını şifaladığını söylerler. Bir de canının canına değdiği dostlar bulabilmek. Zaten o zaman burası yaşanılası bir yer oluyor. İsveç’teki ölüsü altı ay bulunamayan adamın böylesine bir dostu yok. Yeni Zelanda’da intihar eden 25 yaşındaki Maori’nin de böylesine bir dosta ihtiyacı var. O her şeyi olan Yeni Zelandalı beyaz adamın gelip ona “senin acın dinmedikçe ben de rahat uyuyamam” diyen bir dosta ihtiyacı var. Bu “senin yaşadığın benim gerçekliğim değil, sen bunu seçtiğin için yaşıyorsun” diyen duyarsız ve ukala bir sese hiç ihtiyacı yok.
Dicle’yi en son gördüğümde benden doktora tezimi istemişti. Kendisi şu anda her neredeyse, benim yazdıklarımı okumaktan daha iyi ve güzel şeyler yaptığına eminim. Tanrıdan ailesine sabır ve kendisine rahmet diliyorum.

LEYLÂ PERVİZAT Feminist araştırmacı ve kadının insan hakları savunucusu

İhtiyat

2008-12-15T21:20:00.006+02:00

İhtiyatlı olmalı - temkinli davranmalı
Usluca oturmalı
Bakarsınız ansızın açılıverir kapı

Öyle göz göze bakışmamalı
Olur olmaz gülüşmemeli
Bakarsınız ansızın açılıverir kapı

Ölçülü konuşmalı - ölçülü davranmalı
İyisi mi - efendi efendi oturmalı
Bakarsınız ansızın açılıverir kapı

Ve Aşk girer kapıdan içeri

ZAHRAD

Bir Özlemin İzdüşümü

2008-12-09T01:50:00.013+02:00

Eğri çizgiler dalgın
İki kaşım üzerinde
İki kaşım üzerinde bir ağrı
Gözlerim yanıyor günlerdir
Gözlerimde bir yangın.

Bir yanım gündelik şeyler
Evdir ekmektir
Yaşadığım kaskatı;
Bir yanım olmadık türküler söyler
Yoldur özlemdir
Benim en güzel düşlerim
İçimde kaldı.

Biryerlerim eksiliyor günlerdir
Biryerlerim eriyor
Günlerdir başımda bir esrik bulut
Ben süt mavilerde umarken günü
Aykırı sularda akşam oluyor.

Şükrü ERBAŞ

Öğretmek Sevmekle Başlar

2008-11-24T23:18:00.002+02:00

Bir profesör, sosyoloji sınıfındaki öğrencilerini Baltimore şehrinin kenar mahallelerine göndermiş ve o bölgede yasayan 200 erkek çocuğunun durumlarını araştırmalarını ve her bir çocuğun geleceği hakkında bir değerlendirme yapmalarını istemişti. Öğrenciler hemen hepsi bu çocukların gelecekte hiçbir şanslarının olmadığını dile getirmişlerdi.Bundan tam yirmi beş yıl sonra bir başka sosyoloji profesörü tesadüfen bu çalışmayı buldu ve öğrencilerinden bu projeyi sürdürmelerini ve ayni çocuklara ne olduğunu araştırmalarını istedi. Öğrenciler, o bölgeden taşınan ya da ölen 20 çocuk dışındaki 180 çocuktan 176'sinin olağanüstü bir basari gösterip, avukat, doktor ya da işadamı olduklarını ortaya çıkardılar.Profesör çok etkilenmişti ve bu konuyu izlemeye karar verdi. Birer yetişkin olan o çocukların hepsi o bölgede yasadıkları için, her biriyle buluşma sansı oldu. "O koşullarda nasıl bu kadar basarili oldunuz?" sorusuna verdikleri cevap hep ayniydi: "Mahalle okulunda bir öğretmenimiz vardı. Onun sayesinde."Profesör, bu öğretmeni çok merak etmişti. Hala hayatta olduğunu öğrendiği yaşlı öğretmenin izini bulması zor olmadı. Kendisini ziyaret etmek için evine kadar gitti. Karşısında yılların yüzüne eklediği kırışıklıklara rağmen hala dinç duran bir yaşlı kadın buldu. Merakla yaşlı kadına bu çocukları kenar mahallelerden kurtarıp, basarili birer yetişkin olmalarını sağlamak için kullandığı sihirli formülün ne olduğunu sordu. Yaşlı öğretmenin gözleri parladı ve dudaklarının kenarında bir gülümseme belirdi:
"Çok basit" dedi, "Ben o çocukları çok sevdim."

Göbek Çukuru

2008-11-06T19:09:00.008+02:00

İnsanın bir zamanlar bir çeşidi vardı.
Androgynos denilen bu çeşit insanlar,yuvarlak sırtları ve böğürleriyle tostoparlak birşeydiler.
Bu çeşidin adı gibi biçimi de hem erkek hem dişiydi.
Her birinin dört eli,dört bacağı vardı.
Yusyuvarlak bir boyun üzerinde birbirine tıpatıp eşit,ama ters yöne bakan iki yüzlü bir tek kafa,dört kulak,edep yerleri ve herşeyleri ona göre ikişerdi.
Yürürken istedikleri yöne doğru,bizim gibi adım atabilir,koşmak istedikleri zaman da tepetaklak,havaya fırlayan bacaklarıyla bir tekerlek olur,sekiz kola,bacağa birden dayandıkları için,döne döne uçar giderlerdi.
Ve bu insanlar birgün göğe tırmanmaya,tanrılara karşı koymaya yeltenmişler.
Bunun üzerine Zeus ve diğer tanrılar aralarına görüşmüşler.
"İnsanlar hem kalsın,hem de kuvvetten düşüp hadlerini bilsinler,ikiye bölelim onları,hem zayıf kalsınlar,hem de sayıları artsın daha faydalı olsunlar.
Yine hadlerini bilmezlerse yeniden ikiye bölelim"kararını vermişler.
Zeus,insanları ikiye bölmüş.
Kestiği insanlar kesilen yerlerini görsünlerve bu cezayı unutmasınlar diye deyüzünü boyunlarıyla tersine çevrilmesini buyurmuş.
Apollon da insanların yüzlerini tersine çevirmiş,derilerini şimdi karın dediğimiz yerde bir kesenin ağzını kapar gibi birleştirmiş,orta yeri sıkı sıkı büzmüş ve bir tek delik bırakmış.
İşte biz buna,"göbek"diyoruz.
Sonra buruşuklukları düzeltmişama eski halleriniunutmasınlar ve baktıkça hatırlasınlar diye,göbeğin etrafında birkaç kırışık bırakmış.
İnsanın yapısı böylece ikileşince,her yarıdiğer yarısını özleyip üstüne atlıyor,kollarını birbirine sarıp,yeniden bir bütün haline gelmek arzusuyla kucaklaşıyor,birbirinden ayrı hiçbirşey yapamadıkları için,açlıktan ve işsizlikten ölüp gidiyorlarmış.
Yarılardan biri ölünce,sağ kalan,bir başkasını arıyor,on sarılıyormuş,rastgele sarıldığı bu
insanbir dişi yarısı da olabiliyormuş,bir erkek yarısı da.
Böylece insan soyu azalmaya başlamış.
Bu durumda Zeus başka bir çare bulmuş,insanların edep yerlerini de önlerine getirmiş,
Edep yerleri öne alınınca, insanlar sarıldıklarına çiftleşiyorlarmış.
Zeus'un amacı da buymuş zaten,ve böylece insan yeniden çoğalmaya başlamış...
Sevgi,bizim ilk yapımızı yeniden kuruyor,iki varlığı tek varlık haline getiriyor.
Her birimiz bir insan symbolon'un,tamamlayıcı parçasıyız.
Hep tamamlayıcı parçamızı arar dururuz.
İnsanların karşısına kendi yarısı çıktığında vurulmuşa dönerler,bir an için bile ondan ayrılmak istemezler.
Bütün ömürlerini birlikte geçirmek isteyen bu insanlar,birbirlerinden ne istediklerini
anlatamazlar size.
Kimse diyemez ki,onları bu kadar coşkuyla birleştiren zevk sadece bir cinsel arzudur.
Bu iki candan her birinin aradığı bambaşka bir şeydir,istediklerini duyar,sezer,anlatamazlar.
"Sevdiğine kavuşmak,onda erimek,iki ayrı varlıkken bir tek olmak"
Evet,biz birdik.Sevgi dediğimiz şey,yaradılışımızdaki bütünlüğü arzulamak,aramaktır.

Eflatun-Şölen

Özdemir Asaf

2008-10-06T12:25:00.002+03:00

"İnsanlar olayların içinde onların akışıyla gidebilirler. Olayların içinde durumlar vardır. İnsanlardan bazıları bu durumlara takılır veya bu durumlarda kalabilirler. O zaman olay devam eder, insan kalır. O zaman yaşantı ve yaşantılar durur ya da değişir; düşünce başlar ya da çoğalır.. ya da hızlanır. İşte bu örgü insanların olaylarla ilişkisinde önemli değişmeler çıkarır ortaya. O zaman biri kendisini gülerken, ağlarken, düşünürken ya da ne bileyim ne zaman, nasıl yaktığını bilmediği sigarasını içerken yakalar. Öyleleri de olur ki onlar da kendilerini, başlangıcını bilmedikleri bir hapsolmuş olmanın içinde bulurlar. Kendilerini severken takip eden insanlar olduğu gibi, kendilerini sevmiş bulan insanlar da vardır. Olayların içindeki insanlara düşünceden, düşüncelerinin içindeki insanlara olaylardan bahsedemezsiniz, yabancıdırlar.

Ben çalışmam, yaşarım. Çalışmak bence yaşamanın bir koludur da onun için. Ama düşünmek, o zaman doktorlarca yaşarım ama bana kalırsa ben ona başka şey derim, yaşamak demem. Olaylar insanlara bağlıdır, durumlar düşüncelere.
Aşk bir olay mıdır, bir durum mudur? Bazılarına göre olaydır, ben onlarla beraber değilim. Bazılarına göre bir durumdur, ben onlarla beraberim. Olayını süresi mi kalır, durumun izahı mı ? olay, herkesin havası, suyu, oksijenidir. Durum herkesin değildir, ona yetişkin olanlarındır.
Yani kısaca:

Ben yoksam aşk da yok
O yoksa aşk da yok
O varsa aşk da yok

bilmem anlattım mı ?
hiç sanmayorum. ama kimse bir şey anlayamaz, yani kimseye bir şey anlatılamaz, onu anlamak lazımdır.''

Angelus Novus

2008-09-30T01:50:00.002+03:00

Klee’nin “Angelus Novus” adlı bir resmi vardır. Gözlerini dikmiş olduğu bir şeyden uzaklaşmakta görünen bir meleği canlandırır. Gözleri faltaşı gibi, ağzı açık, kanatları gerilmiş. Tarih meleğinin görünüşü mecburen böyle olmalıdır. Yüzü geçmişe dönüktür. Bizim bir olaylar dizisi gördüğümüz yerde o yalnızca tek bir felaket görmektedir. Yıkıntı üzerine yıkıntı yığıp onun ayağının dibine iten bir felaket. Biraz daha kalmak, ölüleri uyandırmak ve parçalanmış olanı biraraya getirmek ister melek. Fakat, cennetten esen bir fırtına kanatlarına dolanmıştır, ve bu fırtına o denli güçlüdür ki melek artık onları kapatamaz. Bu fırtına onu sırtını döndüğü geleceğe doğru karşı konulamaz biçimde itmektedir; öte yandan da gözünün önünde yıkıntılar birikmektedir göğe dek. Bu fırtına bizim ilerleme dediğimiz şeydir. -Walter Benjamin, 9. Tez

hazırım kanat çırpmaya

"dönsem", derim, "dönsem geriye"

bir an daha kalırsam burada

korkarım hiç dönemem diye

Kaç??

2008-01-27T16:00:00.001+02:00

Kaç kadın tanımalıydı ki,kadınları yeterince tanımış olmak için?Kaç erkek tanımalıydı ki,erkekleri yeterince tanımış olmak için?Kaç kitap okuyunca alim,kaç diyar görünce gezgin,kaç tekrarla yıpranınca müzmin,kaç hezimetten sonra bezgin olurdu insan?Kaç olunca çok,kaçta kalınca azdı rakamlar?Madem ki kırılmıştı ayna,bir yeterdi.Biri bine böler;kıtlıkta kuraklıkta eksilte eksilte,bollukta berekette çoğalta çoğalta çarpardı bini birle.Zaten o,rakamlardan biri fevkalade bulurdu...

Ahlak ve Su Çatlağı

2008-01-23T21:25:00.008+02:00

Modern dünya, toplumsal hayatı mümkün kılabilecek bir 'ortak ahlak' üretmek açısından pek başarılı olamadı. Liberalizm, dayandığı göreceli algılama nedeniyle ahlaki kodları tüm topluma yaygın kılmakta aciz kaldı, çünkü bireyin söz konusu 'doğru' davranış kalıplarını kendi başına saptamasını meşru kılmaktaydı.Bugün Batı dünyasının bu sorunla nihayet yüzleşmesi demokratlığı gündeme getirmekte. Ötekini dikkate almayan, kendi kimliğini ötekinin içinden ve onunla birlikte kurma yatkınlığına sahip olmayan toplumlarda sağlıklı bir ahlaki zeminin oluşmayacağı giderek idrak ediliyor. Çünkü gerçek toplumlar daima çeşitlilik içerir ve söz konusu heterojenlik içinde size benzemeyenle sizi aynı çerçeve içine alan bir etik algılamaya ihtiyaç vardır. Bu ise demokratlığı modern dünyada ahlak üretebilmenin önkoşulu kılar. Ötekini kendinize eşit göremezseniz, onunla hangi ahlakı paylaşabilirsiniz?Türkiye gibi ülkeler ise bu açıdan daha da sorunludur. Bizde ahlak, kadim insani ve İlahi zeminini çoktan yitirmiş durumda. Bazı insanların inanca dayalı ahlaki duruşları artık sadece kişisel bir iç dünya tercihi olarak yaşanabilmekte. Bu, Batı'daki gibi özgürce yaşanabilen, konuşulabilen, dolayısıyla ahlaki tutumumuzu kuşatan bir bireysellik bile değil. Öte yandan aynı baskı ortamı sadece dinsel değil her türlü la-dini demokrat açılımı da engelliyor... Bu nedenle de inancı tehlikeli sayarak kamusallığın dışına iten otoriter laiklik, gerçekte vahim bir ahlaki boşluk üretmekte. Bugün elimizde ne kadim geçmişten miras edindiğimiz toplumsallaşmış bir ortak ahlaki zemin var ne de onun yerine geçebilecek, demokratlıktan beslenen bir birliktelik iradesi.Cumhuriyet'le birlikte devlet adına davrananlar bir 'millet' üretmek üzere yola çıkarken, otoriterlikten ayrılmadan, yani toplumu işin içine katmadan bir ahlak önermenin de yolunu aradılar. Milliyetçilik bu açıdan son derece uygun gözüküyordu, çünkü hem otoriter zihniyetin uzantısıydı hem de farklılıkların üstünü örttüğü için toplumu bir anda milletleştiriyordu. Böylece millet için önerilen ideolojik bir ahlaki kodun, gerçekte toplum oluşturmak için de yeterli olacağı varsayıldı. Derken bir adım daha ileri gidilerek, bu kodun topluma zorla empoze edilmesi millet olmanın önkoşulu sanıldı.Bu ahlaki kod resmi ideolojideki 'vatandaşlık' tanımından ve beklentisinden başka bir şey değil... Bizde 'vatandaşlık' milletin üyesi olmak için toplumun sahip olması gereken birtakım fikir ve davranış kalıplarını ima eder. Ahlak ise bireyin söz konusu fikir ve davranışları benimsemeye ne derece yatkın olduğuyla ilintilidir. Kısacası milliyetçi ideoloji altında aslında ahlak gerçek niteliğini yitirir... Çeşitlilik içeren bir toplumun birlikteliğini mümkün kılan bir kabuller manzumesi olmaktan çıkar, bu çeşitliliği boğduğu ölçüde toplumu gayrı insanileştiren bir kimliksel faydacılığa meyleder.O nedenle bugün birtakım insanlar, örneğin 'hepimiz Ermeni'yiz' sloganını hazmedemiyorlar. Haksızlığa uğramış birinin kimliğini paylaşma isteğini anlamıyor, bunun insan olduğumuzun beyanı olduğunu fark edemiyorlar. O insan sırf Ermeni olduğu için öldürülmüşken, inanılmaz bir şekilde Ermeni kimliğinin içinden 'analizler' yapmaya yelteniyorlar. Ama asıl mide bulandırıcı olan ise bu tür tiplerin bir de çıkıp 'dostum Hrant' demeleri... Ötekinin ölümünü bile kendi ahlaksızlığına malzeme yapan bir 'ahlak' mı Türkiye'yi geleceğe taşıyacak? Kendinden memnun bir duyarsızlığın pespayeliğinden sahih bir duygunun, sahih bir kimliğin çıkması mümkün mü?Değil elbet... Türkiye bu değil. 'Türk' de bu değil. Bu topraklar kimlik fetişizmine kapılmadan kendi içindeki ahlaksızlığı bir safra gibi atacak geleneğe ve güce sahip. Hatırlamak için yürek gerekiyor olsa da...
Etyen Mahçupyan
28/01/2007

***

Bir Hikaye :

Sivas’ın bir kazasından yaşlı bir bey telefonla aradı. Dedi ki "Oğul aradık seni bulduk, burada bir yaşlı kadın var, herhalde sizden. Kadın Allah’ın rahmetine kavuştu. Yakınını falan bulursan gönder, gelip alsınlar ya da biz burada namazımızı kılıp gömelim.
"Peki amca ararım" dedim. Verdi adını soyadını; Beatris Hanım diye biriydi, 70 yaşında. Fransa’dan oraya tatile gitmiş.
Aradım, 10 dakika içinde buldum yakınlarını, sonuçta biz birbirimizi biliriz, çok azız çünkü.
Gittim dükkanlarına sordum "Böyle birini tanır mısınız?"
Dükkandaki orta yaşlı kadın döndü, "O benim anam" dedi.
Sordum "Annen nerede?"
Fransa’da yaşadığını senede 3-4 kere Türkiye’ye geldiğini ama İstanbul’a ya uğradığını ya uğramadığını, doğrudan terkettiği köyüne gittiğini anlattı.
Anlattım kızına durumu. O da kalktı gitti.
Ertesi gün telefon açtı. Bulmuş ve tespit etmişti anası olduğunu, ama ağladı birden. Ağlamamasını istedim, naaşı getirip getirmeyeceğini sordum.
"Abi" dedi "Ben getirecem ama burada bir amca var bişeyler diyor" dedi ve telefonu ağlayarak amcaya verdi.
Kızdım amcaya "Neden ağlatıyosun kızı" dedim.
"Oğlum" dedi "Bir şey demedim... Kızım anandır, malındır ama bana sorarsan bırak kalsın, burada gömülsün... Su çatlağını buldu" dedim.
Ben işte o anda döküldüm. Anadolu insanının ürettiği bu deyişten, bu algılamadan döküldüm. Evet, su çatlağını bulmuştu.

Doğrudur Ermenilerin hakikaten bu ülkede bu topraklarda gözü var. O zaman yazdığımı şimdi size de tekrarlayayım. O sıralarda Sayın Cumhurbaşkanı Demirel "Ermenilere üç çakıl taşı bile vermeyiz" diyordu. Ben de bu kadının öyküsünü yazmıştım ve demiştim ki:
"Evet biz Ermenilerin bu topraklarda gözü var çünkü kökümüz burada ama merak etmeyin bu toprakları alıp gitmek için değil bu toprakların gelip dibine girmek için…"

Teşekkür ederim…